تجوید فرقان صفحه 270

را دوست داشت به سرعت بر او نمی گذرد؛ پس معلوم گشت که مقصود از «ترتیل»، صرفاً حضور قلب و کمال معرفت می باشد.»(1)

رابطه «قرائت» و «تلاوت» با «ترتیل»

«قرائت» در جریان ترتیل مطرح است و جزئی از آن به حساب می آید که عمدتاً به بخشی از «ترتیل در لفظ» نظر دارد و لزوماً «ترتیل در معنی» را مطرح نمی کند و از این جهت ساکت است؛ چنان که «مفردات» در معنی قرائت می گوید: «ضَمُّ الحُروُفِ وَ الکَلِماتِ بَعضِها إلی بَعضٍ فِی التَّرتیلِ».(2)

«تلاوت» از ریشه «تَلی یَتلُو» به معنی «درپی آمدن، دنبال کردن» است به نحوی که ما بین تابع و متبوع، چیزی جز تبعیّت نباشد؛ حال اگر متابعت امری مادّی و یا پیروی در حکم(3) باشد، مصدرش، «تُلُوّ» و «تِلْو» خواهد بود و اگر متابعت به واسطه «قرائت یا تدبّر در معنی» باشد، مصدرش «تلاوه» می باشد.

و آیه شریفه «... یَتلُونَهُ حَقَّ تِلاوَتِهِ...»،(4) نظر به تلاوت جامع در پیروی لفظی، معنوی و عملی دارد.

پس «تلاوت قرآن»، «متابعت از قرآن در قرائت و پی گرفتن، دریافت معانی و

1- 1. همان، به نقل از تفسیر کبیر، 30/174 و 175 ذیل آیه 4، مزّمّل.
2- 2. مفردات راغب، ذیل واژه «قرأ».
3- 3. پیروی مادّی و پیروی در حکم: «وَالْقَمَرِ ِاذا تَلیها» (شمس/ 2)؛ قسم به ماه آنگاه که در پی خورشید رود و در حکم نورانیت، از آن تبعیت نماید. پیروی در حکم فقط: «وَ یَتْلُوهُ شاهِدٌ مِنْهُ...» (هود/ 17)؛ و شاهدی از خاندان پیامبر او را الگو می گیرد و از او متابعت می نماید. پیروی در قرائت و تدبّر، ر.ک : آل عمران/ 113. پیروی در قرائت و تدبر و عمل؛ ر.ک : بقره/ 121. [ر.ک : پژوهشی پیرامون تدبّر در قرآن، ص 380 و 381]
4- 4. بقره/ 121.