تجوید فرقان صفحه 277

استعاذه

اشاره

این مطلب اگر چه در حوزه «آداب تلاوت» و «دیدگاه فقهی نسبت به تجوید» در گذشته مورد بحث اجمالی قرار گرفته، لکن در این جا از زاویه دیگری مورد بحث قرار می گیرد.

تعریف «استعاذه»

در لغت: واژه استعاذه از مادّه «عاذ (عَوَذَ) یَعُوذُ» در باب استفعال به عنوان مصدر است، و به معنای «پناه جستن، پناه بردن، پناهنده شدن»(1) می باشد.

در اصطلاح قرائت: عبارت است از گفتن «اَعُوذُ بِاللّهِ مِنَ الشَّیْطانِ الرَّجیم»؛ یعنی از شیطان رانده شده به خداوند پناه می برم.

توضیح: در قرآن کریم بارها(2) به استعاذه از شیطان امر شده؛ یعنی پناه بردن از شرّ او به خداوند، توصیه شده است، که یک بار آن در خصوص هنگام تلاوت قرآن است.

«وَ ِاذا قَرَأتَ الْقُرْانَ فَاستَعِذ بِاللّهِ مِنَ الشَّیطانِ الرَّجیم»(3) به اتّفاق شیعه و سنّی گفتن آن هنگام شروع(4) به قرآن خواه در نماز و خواه در غیر نماز مستحب است و

1- 1. ر.ک : فرهنگ های لغت از جمله فرهنگ لاروس؛ القاموس العصری (ترجمه)؛ قاموس قرآن (قرشی)؛ معارف و معاریف؛ ذیل واژه «استعاذه»؛ الرائد، 1/125.
2- 2. از جمله موارد: اعراف/ 200؛ نحل/ 98 ؛ غافر/ 56 ؛ فصّلت/ 36 ؛ مؤمنون/ 97.
3- 3. نحل/ 98.
4- 4. قول صحیح، گفتن «استعاذه» در شروع تلاوت است، نه پایان آن، و نه در شروع و پایان و دو بار گفتن. چرا که هم اجماع قرّاء و هم عرف عرب بر آن است که قبل از تلاوت استعاذه بجویند. و شاهد دیگر آیه شریفه «إذَا قُمْتُمْ إِلَی الصَّلاهِ فَاغْسِلُوا...» (مائده/ 6)، «چون اراده قیام برای نماز کردید، دست و صورت خود را بشویید». که تمامی مسلمین قبل از ایستادن به نماز وضو می سازند و «اذا قرأت...»نیز شبیه «إذَا قُمْتُمْ...» بوده بنابراین قبل از شروع به تلاوت باید استعاذه جست. [ر.ک : النشر، 1/254-256؛ احیاء القرائه، ص 233؛ تفسیر تبیان شیخ طوسی رحمه اللّه، ذیل آیه مورد بحث]