تجوید فرقان صفحه 288

موقعیّت «بسمله» در قرآن

سیّد آیات

- آیه شریفه «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم» به عنوان سیّد آیات(1) و از گرامی ترین آیات، در کتاب خداوند متعال محسوب شده که عده ای آن را به سرقت برده اند.(2)

- در روایتی دیگر، منقول از امام صادق علیه السلام آمده است: «خدا بکشد کسانی را که از بزرگ ترین آیه قرآن «بسمله» صرف نظر کردند و پنداشتند که اظهار آن بدعت است....(3)

- و حدیثی از رسول خدا صلی الله علیه و آله که مورد اتّفاق شیعه و سنّی است هنگامی که فرمودند: «کُلُّ اَمْرٍ ذی بالٍ لَمْ یُذْکَر (لَمْ یُبْدَأ) فیهِ اِسْمُ اللّهِ فَهُوَ اَبْتر».(4)

یعنی: در امری از امور که اهمیّتی داشته باشند، اگر به نام خدا آغاز نشود، ناقص و ابتر می ماند، و به نتیجه نمی رسد.

اولین آیه

- «بسمله» در سوره شریفه حمد (اساس القران) به عنوان آیه ای مستقل، و اوّلین آیه است.(5)

- «بسمله» در بقیّه سوره ها غیر از سوره توبه، اوّلین جزء آیه اوّل هر سوره است.(6)

1- 1. ر.ک : تفسیر تسنیم، 1/307.
2- 2. بحارالانوار، 92/236 به نقل از تفسیر عیاشی؛ امام باقر علیه السلام فرموده است: «سَرَقُوا اَکْرَمَ ایَهٍ فی کتابِ اللّهِ «بِسْمِ اللّهِ الرّحْمنِ الرَّحِیمِ»».
3- 3. همان، ص 238؛ امام صادق علیه السلام فرموده است: «ما لَهُمْ؟ قاتَلَهُمُ اللّهُ! عَمِدُوا إلی اَعْظَمِ ایَهٍ فی کِتابِ اللّهِ فَزَعَمُوا اَنّها بِدْعَهٌ اِذا اَظْهَرُوها...».
4- 4. همان، ص 242؛ تفسیر المیزان (مترجَم)، 1/24.
5- 5. این که فقط «بسمله» در سوره حمد (اساس القران) آیه مستقلی است، و در بقیه سور اولین بخش آیه اوّل هر سوره است و مضافاً این که سوره حمد در تنظیم و ترتیب 114 سوره: اولین سوره قرار گرفته و این شیوه تنظیم نیز مورد پذیرش معصومین علیهم السلام واقع شده خود جای تأمّل دارد. (دقت کنید).
6- 6. اگر محدوده آیات را شماره گذاری های مندرج در مصاحف بدانیم، غیر از «بسمله» در سوره حمد، «بسمله» بقیه سوره ها با حرف یا حروف مقطّعه یا کلمات و جملات پس از آن (تا شماره «1») اولین آیه سوره را تشکیل می دهند.