تجوید فرقان صفحه 301

باب همزه

- تعریف و توضیح «همزه»

همزه، اوّلین حرف(1) از حروف تهجّی است و شکل اصلی آن مأخوذ از سر حرف عین ( ء )، به جهت نزدیکی مخرج و شباهت تلفّظ آن به عین، اِبداع شده(2)، و پس از آن با توجّه به موضع داخل کلمه به شکل ها و یا با پایه های متفاوت (ء أ إ ؤ وء ئ یء ئ / همزه زیردندانه ) نوشته شده، و حالات و تغییرات گوناگونی از حیث کتابت و نطق، در کلمات دارد، از قبیل: اِبدال، نقل و حذف، تسهیل، حذف، تلفظ،...(3).

همزه بر دو قسم است: همزه وصل، همزه قطع

خصوصیات همزه وصل

- تعریف همزه وصل

همزه وصل،آن است که به شکل الفِ بدون علامت ( ا ) و یاباعلامت وصل ( ا ) همیشه در اوّل کلماتی که با سکون یا تشدید آغاز می شوند، قرار می گیرد. این همزه در وسط کلام خوانده نمی شود؛ لکن اگر سخن یا تلاوت از این کلمه آغاز شود با تعیین حرکت (طبق قاعده) خوانده می شود، مانند:

1- 1. برخی الف را همان همزه دانسته و برخی الف و همزه را دو حرف مستقل به حساب آورده، و با استدلال قول اوّل را صحیح تر شمرده اند. [ر.ک : رسم المصحف و شیوه های علامت گذاری در قرآن، ص 244 ]
2- 2. نخستین بار توسط خلیل بن احمد فراهیدی (100 -175 ه. ق) ابداع گردیده است. [ر.ک : همان، ص 250 و 335؛ موسوعه النحو و الصرف و...، ص7 و 647]
3- 3. ر.ک : تجوید جامع، ص 57 - 61.