تجوید فرقان صفحه 317

قرائت ممتاز (ترتیل)

اشاره

قرائت ممتاز، همان قرائت به «ترتیل» است که خصوصیّاتش گذشت(1)، و ترتیل در تعریف و تفسیر امام علی علیه السلام دارای دو رکن است(2) که عبارتند از:

الف: تجوید الحروف (اداء/ بیان الحروف)

ب: معرفه الوقوف (حفظ الوقوف)

در این بخش تجوید الحروف را پی می گیریم، و در مبحث «وقف» به «معرفه الوقوف» ان شاء اللّه پرداخته خواهد شد.

تجوید الحروف{1} (مخارج حروف)

تعریف «تجوید»

در لغت: یعنی؛ «تحسین، تکمیل، زیبایی بخشیدن، نیکو گردانیدن».

در اصطلاح قرائت قرآن: یعنی؛ «اداء حرف از مخرجش همراه با إعطاء حقّ و مستحقّ آن حرف».(3)

1- 1. ر.ک : مراتب و روشهای قرائت قرآن (قرائت ترتیل).
2- 2. همان.
3- 3. سخنی از «پیشینه تعریف اصطلاحی تجوید»؛ ابو مزاحم خاقانی (ت 325ق) در قصیده رائیه خود که اوّلین تألیف مستقل در علم تجوید به شمار رفته، معنای اصطلاحی تجوید را اعطای حقوق حروف [منطوق] قرآنی دانسته است و به دنبال او مکّی (ت437 ق) در الرعایه و دانی (ت 444 ق) در التحدید و دیگران تا رسد به ابن جزری (ت 833 ق) در المقدمه، همگی همین تعریف را با کمی اضافات دیگر تکرار کرده اند. ابن جزری گفته: و هو اعطاءُ الحروف حقّها من صفه لها و مستحقّها و پس از ابن جزری، شارحان قصیده جزریه - و به ویژه علی بن سلطان محمد قاری (ت 1014ق) در المنح الفکریه - در تعریف خود علاوه بر حقّ حروف، «مستحقّ» حروف را نیز به کار برده و یا در صدد توجیه و شرح «مستحقّ» در بیت بالا بر آمده اند؛ گرچه شاید بتوان اذعان داشت که آمدن این واژه، علّتی جز تأکید «حقّ» و یا بهتر بگوییم، اقامه وزن بیت نداشته است. [ر.ک : مجله آینه پژوهش، شماره 81، ص 85]