تجوید فرقان صفحه 335

مخرج دوّم: اقصی الحلق

اشاره

این مخرج که دورترین قسمت حلق نسبت به دهان است، محل تولید و اداء دو حرف « ء ، ه » می باشد.

حرف «همزه» از مخرج خود با شدّت و تیزی و محکمی همراه با حبس لحظه ای صوت و رها شدن دفعی آن، به صورت چکشی (ضربه ای نه کششی) ادا می شود.

در این فعل و انفعال تارهای صوتی سخت به هم می چسبند و هنگامی که به شدّت از هم جدا می شوند، صدای انفجاری «همزه» ایجاد می شود؛ بنابراین همزه نباید نرم و کششی ادا شود. اگر تارهای صوتی به هم نیایند، ولی لرزش پیدا کنند، صوت الف به وجود می آید.

قابل توجّه این که «همزه ساکن» باید طوری ادا شود که سکون در آن میخکوب شده، و صدا به طور ناگهانی قطع شود یا تکیه به مخرجش دهد (بدون لغزش در مخرج خود).

حرف «ها» که حالت خفی و پنهان دارد، بیشتر شبیه به هوای خالص برآمده از شش ها (بازدم) است با اندکی تنگی و گرفتگی در حنجره، که بر اثر نزدیک شدن بدون ارتعاش تارهای صوتی به یکدیگر و تنگ شدن مسیر هوای ریه ایجاد می شود؛ ولی به هیچ وجه نباید منجر به صفت «بُحّه» که ویژه «حاء» است شود. و از طرفی «هاء» ساکن نباید صدای شبیه جَهْر و مکسور پیدا کند.

سه نکته در مورد «هاء» و «همزه»

- تقدّم و تأخّر: