- اشاره 7
- اشاره 20
- الف _ تهیه و نگهداری قرآن در منزل 20
- ب _ نظر و استماع به قرآن 21
- ج _ تلاوت (قرائت)قرآن 24
- تأکید بر تلاوت و قرائت 24
- اشاره 26
- آداب تلاوت 26
- آداب ظاهری قرائت قرآن 26
- 1. طهارت 26
- 3. درود و صلوات بر آورنده وحی 27
- 2. استقبال قبله 27
- 4. دعای افتتاح تلاوت 28
- استعاذه 28
- 5. افتتاح به «استعاذه» و «تسمیه» 28
- تسمیه (بسمله) 29
- رابطه استعاذه و تسمیه 30
- سبب مقدم داشتن «استعاذه» بر «تسمیه» 30
- 6. رعایت ترتیل در قرائت 31
- 8. بلند خواندن قرآن آمیخته با تحسین و تزیین و تحزین قرائت 32
- 1. فهم اصل کلام و پی بردن به عظمت کلام الهی 34
- آداب باطنی قرائت قرآن 34
- 2. توجّه و درک عظمت متکلّم 35
- 4. توجّه به طهارت باطن 35
- 3. رعایت امر و نهی الهی 35
- 6. تخصیص 36
- 7. تأثر 36
- 8 . ترقّی به درجات و مراتب کلام حق 36
- آثار تلاوت قرآن 37
- 1. تلاوت صحیح و ایمان به خدا 37
- اشاره 37
- 9. اهداء ثواب قرائت قرآن 37
- 2. تلاوت قرآن و نورانیّت 38
- _ نورانیت و جلاء قلوب 38
- - نورانیت منازل 39
- _ تعیین کننده درجات بهشت 40
- 4. تلاوت قرآن و جهان آخرت 40
- 3. تلاوت قرآن و توسعه روزی 40
- _ دافع بلای آخرت 40
- د - درک معانی و مفاهیم قرآن تلاوت 41
- قابل فهم بودن قرآن برای مردم 42
- عترت ترجمان جدایی ناپذیر وحی 43
- الف _ ترجمه 44
- مخاطبین در حوزه درک معانی و مفاهیم قرآن 44
- اشاره 44
- اشاره 46
- ب _ تفسیر 46
- با اینکه قرآن «تبیان کلّ شی ء» است، چرا به تفسیر نیاز داریم؟ 47
- مرز بین «تفسیر» و «ترجمه» 54
- ج _ تدبّر 55
- مفهوم تدبّر و گسترده آن 55
- مراتب تدبّر 58
- مرز بین «تدبّر» و «تفسیر» 59
- ه_ _ عمل به قرآن و تمسّک به آن 62
- اشاره 64
- چگونگی شکل گیری قرائت و قراءات 65
- نقطه آغازین قرائت و تعلیم قرآن 67
- قرائت واحد یا قراءات مختلف؟ 68
- ب) اسباب کتابتی 72
- اشاره 72
- الف) تجویز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به این امر 72
- عوامل اختلاف قراءات 72
- ج) عامل لسانی 73
- ضوابط برای تشخیص قرائت صحیح و معتبر 74
- تعاریفی از «قرائت» و «علم قرائت» 77
- نگارش و تدوین قراءات 78
- چگونگی ظهور قرّاء سبعه 79
- چگونگی شکل گیری علم تجوید 84
- تجوید علمی (تدوینی) 89
- تفاوت علم قرائت و علم تجوید 94
- اشاره 95
- پیشینه ای از مخارج حروف 99
- تعداد و اسامی «مخارج حروف» 99
- پیشینه مخارج و صفات حروف 99
- اختلاف در تعداد مخارج حروف 101
- قابل اعتنا بودن ترتیب در حروف متّحد المخرج 102
- مواضع و یا مخارج عام و اصلی حروف 103
- طریق تشخیص مخرج هر حرف 105
- طریقه ترتیب (تقدیم و تأخیر) مخارج حروف 105
- پیشینه ای از صفات حروف 106
- بررسی «صفات حروف» در حوزه وضع اصطلاحات 107
- اشاره 107
- [عصر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، امام علی علیه السلام و ابوالاسود دؤلی] 107
- - قرن اوّل 107
- - قرن دوم 108
- - قرن سوم و چهارم 110
- - قرن دوم به بعد 111
- پی گیری منشأ پیدایش چند «صفت» دیگر 112
- نَبْر 112
- تَرْقیق (و تَفْخیم/تَغْلیظ) 114
- بحثی در پیشینه «تعداد صفات حروف» 116
- پیشینه ای از انواع «تقسیمات صفات حروف» 118
- پیشینه ای از «رموز به خاطرسپاری صفات حروف» 120
- اشاره 120
- جهر/همس 120
- استعلاء / استفال 122
- اطباق / انفتاح 122
- قَلقَلَه 123
- ادغام (نون ساکنه و تنوین) 123
- اشاره 125
- پیشینه ای از ادغامات 125
- اشاره 126
- ادغام «صغیر» و «کبیر» 126
- ادغام متماثلین، متجانسین، متقاربین 130
- ادغام تامّ و ادغام ناقص 132
- مقدمه 133
- پیشینه ای از احکام نون ساکنه و تنوین 133
- احکام نون ساکنه و تنوین 134
- پیشینه مراتب اخفاء و کشش غنّه در آن 135
- اشاره 135
- اندازه کشش غنّه 136
- تفصیل سابقه مدّ در توجّهات علمای عربی و تجوید 141
- اشاره 141
- پیشینه مدّ 141
- حروف مدّ 141
- تعریف مدّ 141
- سببهای لفظی مدّ 142
- اشاره 144
- انواع رابطه حروف مدّ با سکون (التقاء ساکنین) 144
- - مدّ تبرئه 145
- سبب معنوی مدّ 145
- - مدّ تعظیم 145
- اشاره 146
- مقادیر مدّ 150
- اشاره 154
- ابزار و شیوه اندازه گیری کشش حروف مدّی 154
- مراقبت از مدّ (مدّ در معرض آسیب) 157
- اشاره 157
- مدّ در مکالمات عربی 161
- سیری در پیشینه وقف و ابتداء 163
- اهمیّت و پیشینه وقف و ابتداء 163
- سابقه طرق وقف بر آخر کلمات 167
- اشاره 169
- نوع توجّه متخصّصان قرائت (قرّاء سبعه) به «وقف و ابتدا» 172
- سابقه علائم وقف 173
- سَکْت 175
- اشاره 176
- امال بحث 177
- اشاره 177
- تفصیل بحث 180
- احکام فقهی مباحث تجویدی مطرح، در حوزه تلاوت قرآن کریم 181
- اشاره 181
- اشاره 182
- استفتاءات (قراءات) 184
- اشاره 189
- ترتیل 189
- استدلال قابل توجّه و تأمّل 191
- اشاره 194
- الف) در نماز 195
- اشباع کوتاه / ضربی 200
- اشاره 200
- استفتاءات [اشباعات] 201
- اشباع کشیده 202
- اشاره 205
- استفتاءات [مخارج حروف] 208
- مقدمه ای در اهمیت موضوع 210
- الف) اداء صحیح حروف و کلمات (عربیّت، اعراب، تبدیل حرفی به حرف دیگر) 213
- صفات حروف در آئینه احکام 213
- ب) محسّنات تجویدی 218
- «ادغام» 219
- خلاصه ای از احکام فقهی ادغام 222
- استفتاءات 222
- «مدّ» 223
- متفرقات 225
- استفتاء 225
- مقدّمه 227
- استفتاء 227
- چند مسأله 228
- استفتاءات 231
- سجده های واجب قرآنی 232
- احکام فقهی آیات سجده دار 232
- - تکالیف شرعی قاری قرآن در حین تلاوت 232
- اشاره 232
- خلاصه سجده تلاوت 239
- سجده های مستحبّی قرآن 240
- «صلوات واجب» 244
- «صلوات مستحب» 244
- صلوات 244
- «اَذکار خاصّ» 246
- اشاره 248
- تعریف «ترتیل» 249
- اشاره 249
- ترتیل از نگاه امیرمؤمنان علیه السلام 250
- طریق و روش 250
- امتیازات و فوائد «ترتیل» 251
- تعریف «تحقیق» 252
- خلاصه 252
- آفات قرائت «تحقیق» 253
- امتیازات و فوائد قرائت «تحقیق» 254
- طریقه و روش «تحقیق» 254
- تعریف «تدویر» 255
- طریقه و روش 256
- فواید روش «تدویر» 256
- اندازه سرعت در قرائت «تدویر» 257
- خلاصه 257
- تعریف «حَدْر» 258
- طریقه و روش 259
- محدودیت قرائت «حَدر» 260
- خلاصه 261
- اندازه سرعت در قرائت «حَدْر» 261
- اشاره 262
- سرعت قرائت در سیره قرائتی معصومین علیهم السلام 263
- تلاوت به «ترتیل» در سه روز اعجاز گونه است! 266
- مقدار سرعت و تأنّی 267
- دلیل سرعت قرائت از دیدگاه «فخر رازی» 269
- ترتیل از دیدگاه برخی اندیشمندان و مفسّران 271
- اشاره 271
- - شیوه ترتیل و مراحل آن 275
- - کمال ترتیل 276
- استعاذه 277
- اشاره 277
- تعریف «استعاذه» 277
- کیفیّت استعاذه 278
- قرّاء سبعه و استعاذه 279
- تغییر، زیادت و نقصان در قالب آیه «استعاذه» 280
- جهر و اخفای «استعاذه» 282
- سنّت کفایی یا سنّت عینی (فرد فرد) «استعاذه» 284
- اشاره 286
- تعریف «بسمله» 286
- بسمله 286
- اولین آیه 288
- سیّد آیات 288
- «بسمله» اختصاصی هر سوره 289
- دیدگاه برخی مفسّران 289
- دیدگاه اجمالی فقهای عظام 290
- ابتدای سوره ها 291
- وجوه قرائت «استعاذه» با «بسمله» 293
- وجوه قرائت پی در پی دو سوره با «تکبیر»، «تهلیل» و «تحمید» 296
- - مشخّصه (مصادیق) کلمات ابتدا به ساکن: 298
- قواعد شروع از ابتدا به ساکن 299
- همزه وصل 299
- - لام امر (ساکن شده) 300
- باب همزه 301
- خصوصیات همزه وصل 301
- - تعریف همزه وصل 301
- - تعریف و توضیح «همزه» 301
- همزهای وصل «مفتوح»[ اَ ] 302
- فلسفه وجودی «همزه وصل» 302
- چگونگی تشخیص حرکتِ «همزه وصل» 302
- همزه های وصل «مکسور»: [ اِ ] 303
- همزه های وصل «مضموم» [ اُ ]: 306
- نکات «همزه وصل» 307
- تعریف «همزه قطع» 311
- همزه قطع «اصلی» و «زاید» 311
- اشاره 313
- تجوید الحروف{1} (مخارج حروف) 317
- اشاره 317
- اشاره 321
- حلق 321
- ب - زبان (لهاه/ لسان) 323
- الف - فضای دهان 323
- دهان (فَم) 323
- اشاره 323
- ج - دندان ها (اَسْنان) 324
- لب ها (شَفَتان) 326
- ه- سقف دهان (حَنَک اَعْلی) 326
- خَیْشوم 326
- شناخت اجمالی مواضع و مخارج حروف 329
- شرح مواضع و مخارج حروف 332
- اشاره 332
- اشاره 334
- سه نکته در مورد «هاء» و «همزه» 335
- اشاره 335
- اشاره 338
- اشاره 340
- اشاره 343
- اشاره 343
- مخرج پنجم: مخرج «ق» 343
- - تعیین مخرج حرف «ق»: اَقْ 344
- اشاره 345
- _ تعیین مخرج حرف «ک»: اَکْ 346
- اشاره 347
- اشاره 351
- مخرج هشتم: مخرج «ض» 351
- - تعیین مخرج حرف «ض»: اَضْ 353
- - تعیین مخرج حرف «ل» : اَلْ 354
- اشاره 354
- اشاره 356
- - تعیین مخرج نون : اَنْ 356
- - تعیین مخرج حرف «ر» : اَرْ 357
- اشاره 357
- اشاره 359
- _ تعیین مخرج حروف «ط، د، ت»: اَطْ، اَدْ، اَتْ 360
- اشاره 362
- اشاره 366
- _ تعیین مخرج حروف (ظ، ذ، ث): اَظْ، اَذْ، اَثْ 367
- اشاره 370
- مخرج پانزدهم: مخرج «ف» 370
- اشاره 370
- - تعیین مخرج حرف «ف»: اَفْ 371
- اشاره 372
- تعیین مخرج حرف «م»: اَمْ 374
- _ تعیین مخرج حرف «و»: اَوْ 375
- مخرج هفدهم: مخرج «غُنّه» 377
- اشاره 377
- اشاره 379
- اشاره 382
- اشاره 394
- شناخت تفصیلی صفات اصلی غیر متضاد 394
- 3_ لین 399
- 4_ انحراف 400
- اشاره 416
- شناخت صفات فرعی یا عارضی حروف 416
- اشاره 417
- اشاره 417
- 1_ مبحث تَفخیم و تَرقیق 417
- کیفیّت تفخیم حروف استعلا 418
- کیفیّت تغلیظ و ترقیق لام 423
- اشاره 429
- انواع ادغام 430
- «ادغام صغیر» 431
- الف _ تقسیم ادغام از جهت علامت مُدْغَم. 431
- اشاره 431
- «ادغام کبیر» 434
- «ادغامِ تامّ» 436
- اشاره 436
- «ادغام ناقص» 436
- اشاره 439
- احکام نون ساکنه و تنوین 441
- اشاره 441
- اَجزای تشکیل دهنده ساختمان «مدّ» 457
- اشاره 457
- مقادیر مدّو اسامی هر یک 458
- حالات مدّ اصلی (طبیعی) 459
- الف _ مدّ اصلی (بدون سبب مدّ) 459
- اشاره 459
- انواع مدّ 459
- اشاره 461
- ب _ مدّ فرعی (با سبب مدّ) 461
- انواع یا حالات مدّ لین 469
- اشاره 469
- اشاره 473
- کلّیّاتی در وقف و ابتدا 480
- اشاره 483
- تقطیع و نکاتِ بلاغی آیات 483
- - بررّسی دو آیه 484
- تعریف «قَطْع» 486
- تعریف «وقف» 486
- تعریف «سَکْت» 487
- اشاره 489
- طُرُق و روشهای وقف بر آخر کلمات 489
- انواع وقف 496
- اشاره 496
- الف _ «وقف اضطراری» 497
- ب _ «وقف اختیاری» 497
- انواع وقف اِختیاری 497
- اشاره 497
- سخنی در تعلّقات لفظی و معنوی 498
- دو شرط اساسی «جواز» در هر نوع وقف و ابتدا 499
- اشاره 499
- اشاره 504
- وقف بیانِ حسن 507
- وقف بیانِ تامّ 507
- وقف بیان کافی 507
- نمونه ها 507
موضع «دهان» (فَم)
اشاره
این موضع که بیشترین اجزای گفتاری انسان را در خود داراست، یکی از وسیع ترین مواضع دستگاه تکلّم است؛ چرا که ده مخرج یعنی از مخرج پنجم تا چهاردهم (ق - ک - ج ش ی - ض - ل - ر - ن - ط د ت - ص س ز - ظ ذ ث) با هیجده حرف، از این موضع ادا می گردد.
مخرج پنجم: مخرج «ق»
اشاره
هنگام تلفّظ حرف «ق» بن و ریشه زبان بزرگ (لسان) به طرف نرم کام بالا آمده در این حالت با زبان کوچک (لهاه) (بیشتر با نوک زبان کوچک؛ یعنی غَلْصَمه) مماس شده، و به آن می چسبد و یک دفعه پس از جدا شدن از یکدیگر صدای قاف ایجاد می شود.
چون نوک یا ابتدای زبان کوچک که موسوم به «غلصمه» است در اداء «ق» دخالت عمده دارد؛ لذا قاف را «غَلْصَمی» گفته اند.
فارسی زبانان گاهی «ق» را «غ» تلفّظ می کنند و حتّی بالعکس؛ لکن باید دقّت نمود که «قاف» سفت و سخت و غیر قابل کشش و با صدای انفجار اداء شود.