تجوید فرقان صفحه 345

مخرج ششم: مخرج «ک»

اشاره

هنگام اداء حرف «ک»، کمی جلوتر از عقب زبان، به طرف سقف دهان (حَنَک اَعْلی) بالا آمده و در این حالت با زبان کوچک (لهاه) مماس شده، امّا نه با نوک زبان کوچک، بلکه کمی جلوتر از محلّ «قاف» به طرف دهان (نزدیکی انتهای زبان کوچک)، و قسمت بیشتری از ریشه زبان در ایجاد «ک» دخیل است.

نوک زبان کوچک در این مرحله آزاد بوده و راه دهان و بینی بسته است و پس از این انسداد لحظه ای، محلّ اصطکاک به شدّت وبه طور انفجاری از هم باز شده و حرف «ک» بدون ارتعاش تارهای صوتی ایجاد می شود.

چون انتهای زبان کوچک که موسوم به «عَکْدَه» است و در اداء «ک» دخالت دارد؛ لذا «کاف» را «عکدی» گفته اند.

نکته قابل توجّه: این که فارسی زبانان «کاف» را در کلمات متفاوت به طور طبیعی یکسان ادا نمی کنند؛ مثلاً «کاف» در کلمات کِنار، کویر، کلید، کَر و کلَم، متمایل به «چ» تلفظ می شود. امّا «کاف» در کار، کاج، کور، کاغذ، و کاهو شبیه کاف صحیح عربی ادا می شود، که این ملاک خوبی است برای تمییز کاف صحیح و سپس تعمیم دادن آن به هر نوع کاف است.

در نهایت صدای کاف در جایگاه تولیدش نباید پخش شود و از طرفی هم نباید شبیه «گاف» ادا شود.