تجوید فرقان صفحه 347

مخرج هفتم: مخرج «ج، ش، ی»

اشاره

فاصله (گشادگی) و شکاف میان وسط زبان (وسط اللسان) و قسمت مقابل خود از کام بالا (حَنَک اَعْلی) را«شَجْر» گویند.

«شَجْر» محل خروج سه حرف «ج، ش، ی» است.

حرف «ج» با اتّصال کامل قسمت جلویی «وسط زبان» به مقابل خود از سخت کام، و پس از رها شدن دفعی صوت همراه با ارتعاش تارهای صوتی پدید می آید.

امّا در دو حرف «ش» و «ی» وسط زبان به سخت کام متصل نمی شود؛ بلکه با فاصله کمی از آن، با فشار هوا در «شین» و فشار و سایش صدا در «یاء» از داخل به خارج جریان می یاید.

ضمنا هنگام اداء حرف «ی» نیز تارهای صوتی به ارتعاش در می آیند لکن این ارتعاش در حرف «ش» وجود ندارد؛ و منظور از «یاء» در این مخرج غیر مدّی است.

حرف «ش» نباید از جلوی دهان تلفّظ شود، و دندان ها هنگام اداء آن به هم نچسبند.

باید توجّه داشت که در فارسی «ج» معمولاً مخلوط با «چ، ژ، ش» تلفّظ می شود؛ مانند مجتبی، مسجد، حجّ؛ ولی در عربی «ج» خالص و تیز ادا می شود.