تجوید فرقان صفحه 433

مانند: هَمَّتْ طائِفَهٌ، قَدْ تَبَیَّنَ، اُجیبَتْ دَعْوَتُکُما، بَسَطْتُ (در مورد اخیر ادغامِ ناقص است).

2) حروف ذولَقی «ث، ذ، ظ» دو به دو ادغام می شوند؛ مانند: یَلْهَثْ ذلِکَ، اِذْ ظَلَمُوا.

3) از حروف شفوی «بْ، مَ» در سوره هود آیه 42، تنها در همین مورد و با همین حالت(1)، هم اظهار (اِرْکَبْ مَعَنا) و هم ادغام (اِرْکَمَّعَنا) را جایز دانسته است.

4) در حروف مقطّعه ادغام متجانسین نداریم.

3- ادغام متقاربین (صغیر)

دو حرف نزدیک به هم از نظر مخرج (بدون آن که مخرج دیگری بین آن دو باشد) و یا از نظر صفت (در اکثر صفات با هم مشترک باشند) را متقاربین گویند. مانند:

- (ق، ک)، (ل، ن، ر)،... î تقارب در مخرج؛

- (د، ج)،...î تقارب در صفت.

احکام و موارد

الف _ در بین قرّا اختلافی است.

ب _ ادغام حفص از عاصم که عبارتند از:

1- «ل + ر»؛ به استثنای «بَل ران»(2) در بقیّه موارد لام ساکن در رای متحرّک ادغام می شود؛ مانند: قُلْ رَبّی، بَل رَبُّکُم،....
2- «ل + حروف شمسی»؛ اِدغام لامِ ساکن تعریف در لام حروف شمسی از نوع «ادغام مِثلین»، و در بقیه حروف به نظر می رسد که «متقاربین» باشد(3)؛ مانند: اَلرَّسوُلُ،
1- 1. یعنی «باء» در میم ادغام می شود نه «میم» در باء. ضمنا این نوع ادغام را سیبویه (ت. 180 ه.ق) در الکتاب؛ (2/497) در دو کلمه «اصْحَبْ مَطَرا î اصْحَمَّطَرا» اشاره کرده است.
2- 2. مطفّفین/ 14. در این مورد به «سَکت» خوانده می شود.
3- 3. در این نوع، «متجانسین» نیست، چرا که «لام» با هیچ یک از حروف، هم مخرج نمی باشد (فقط اسما با دو حرف «لا» و «نون» لثوی یا ذولقی به شمار آمده اند) و از زبان علمای عرب، قرّا، مجوّدین نیز بیش از سه نوع ادغام (مثلین، متجانسین، متقاربین) در ارتباط حروف نسبت به یکدیگر مطرح نشده، و از طرفی ادغام متباعدین هم ممنوع دانسته شده است که قبلاً اشاره شد؛ بنابراین برای مورد مذکور جز ادغام متقاربین باقی نمی ماند، اگر چه اسم گذاری مهم نیست، بلکه مهم آن است که عملاً ادغام صورت می گیرد.