تجوید فرقان صفحه 440

کتابا î کِتابا؛ کِتابٍ î کِتابْ؛ کتابٌ îکِتابْ.

انواع تنوین

برای تنوین اقسامی شمرده اند که همگی در قرآن نیامده است.(1) اسامی ظاهری تنوین ها به ترتیبی که در مثال های مذکور آمده است؛

عبارتند از: نصب، جرّ و رفع. (نصبا، جَرٍّ، رَفعٌ)

* خصوصیّات تنوین نصب (-ً )

1. با پایه الفی: غالبا با پایه الفی می آید؛ مانند: رحیما، غفورا،...

2. بدون پایه الفی که عبارتند از:

الف) در کلماتی که مختوم به «همزه» باشد؛ مانند: ماءً، جزءً(2)،...

ب) در کلماتی که مختوم به «ی» باشد؛ مانند: هُدیً، مُسَمَّیً(3)،...

ج) در کلماتی که مختوم به «ه» باشد؛ مانند: رَحْمَهً، اُمَّهً(4)،...

* نون ساکنه نزد همزه وصل (ا)

به جهت رفع التقای ساکنین، مکسور و یا مفتوح می شود؛ مانند: اِنِ ارْتَبْتُم، اِنِ امْرُؤٌ؛ مِنَ الَّذینَ، مِنَ الَّیلِ.

1- 1. از اقسام دهگانه تنوین، پنج نوع آن در قرآن به کار رفته که عبارتند از:1- تنوین تمکّن (بر اسم منصرف داخل می شود؛ مانند زیدا، رجلٌ).2- تنوین تنکیر (مخصوص اسم مبنی است؛ مانند مَهٍ، اُفٍّ). 3- تنوین عوض (عوض از محذوف؛ مانند یومئذٍ، کُلٌّ). 4- تنوین مقابله (بر جمعی را که با «ات» است، داخل می شود؛ مانند مؤمناتٌ). 5- تنوین تناسب؛ (مانند: سَلاسِلاً). [معجم النحو، ص 118؛ موسوعه النّحو و الصّرف و الاعراب (ترجمه)، ص 240؛ البدائه فی شرح الهدایه، ص 34؛ پژوهشی در قرآن و فنون قرائت، ص 110]
2- 2. در حالت وقف به «الف» خوانده می شوند (وقف به الف).
3- 3. همان.
4- 4. در حالت وقف به «ه» خوانده می شود (وقف به هاء).