تجوید فرقان صفحه 460

به جهت وقف، باید «الف» نیز حذف شود؛ لکن در این حالت «الف» به عوض تنوین نصبِ محذوف باقی می ماند؛ مانند: عَلیما حکیما.(1)

«مدّ بَدَل»

همزه ساکنی که پس از همزه متحرّک قرار گیرد، طبق قاعده صَرفی «تخفیف قلبی»(2) تبدیل به حرف مدّ می شود ( أَ أْ î ا ؛ إِئْ î ای ؛ أُ ؤْ î اُو ) ؛ مانند: امَنَ

( أَأْمَنَ ) ، اُوتِیَ ( أُؤْتِیَ ) ، إیمان ( إِئْمان ) .

«مدّ صِله صُغری (قصیره)»(3)

ها ضمیری (هُ - هِ) که دو طرفش متحرّک باشد و وقفی هم صورت نگیرد، در قرائت به حرف مدّی «واو» و یا «یاء» وصل (صله) می شود؛ مانند: «اِنَّهُ بِعِبادِهِ خَبیرٌ»که خوانده می شود؛ «اِنَّهُو بِعِبادِه خَبیرٌ».

«مدّ حَیٌّ طَهِر(4) »

حروف مدّی واقع در حروف مقطّعه قرآن که بدون سبب مدّ هستند، و این حروف عبارتند از: «ح، ی، ط، ه، ر» که به صورت «حَا، یَا، طَا، هَا، رَا» خوانده می شوند؛ مانند: طه î طا، ها.

1- 1. در کلماتی از قبیل «ماءً» و «هُدیً» نیز چنین قابلیتّی وجود دارد؛ لذا هنگام وقف، «ماءا» و «هُدی» می شوند.
2- 2. ر.ک : کتب صرفی از جمله: علوم العربیه، 1 / 186 و 187؛ صرف ساده، ص 103.
3- 3. هاء ضمیر آن گاه که به همزه قطع (سبب مدّ) می رسد، مثل مدّ منفصل عمل می شود، و به آن مدّ «صله طویله» گفته شده است؛ مانند «مَنْ ذَالَّذی یَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلّا بِإِذْنِهِ» (بقره/ 255) [علوم القران عند المفسّرین، 2 / 369 و 370]
4- 4. بهتر است واژه «طهر» بر وزن «فَعِل» در نظر گرفته شود تا صفت مشبهه باشد به معنای «پاک» [ر.ک : منتهی الارب، 3 / 776؛ الرائد، 2 / 1135؛ فرهنگ جامع عربی به فارسی، ذیل واژه «طهر»]، نه بر وزن «فَعُلَ / فَعَلَ» تا به معنای «پاک و پاکیزه شد» شود و این معنا به ذهن متبادر شود که قبلاً این حروف پاک نبوده اند چنان که برخی کتب تجویدی و علوم قرآنی آورده اند [ر.ک : علوم القران عند المفسّرین، 2/369]