تجوید فرقان صفحه 483

شنوندگان آیات نور را نوازش دهد و بر قلب آنان بنشیند.(1)

تقطیع و نکاتِ بلاغی آیات

اشاره

نکته قابل تأمّل این است که، صِرف دانستن صَرف و نحو بر خلاف تصوّر عموم، برای تقطیع کفایت نمی کند، بلکه نیاز به درک و مراعات فصاحت و بلاغت نیز می باشد، که به این امر در علائم گذاری وقف در قرآن های موجود توجّه چندانی نشده است.

به عنوان مثال؛ سوره حمد را در نظر گیریم: آیه دوّم تا چهارم از نظر ترکیب نحوی، یک جمله محسوب می شوند؛ چرا که از نظر نحوی آیه 3 و 4 عطف بیان یا بَدَل می باشند که تابع لفظ جلاله «اللّه» و یا «ربِّ العالمین» هستند؛ پس باید به عنوان یک جمله مفید، در انتهای آیه چهار وقف نمود....

لکن توجّه به نکاتِ معانی بیانِ آیات این مطلب را نفی می کند؛ آهنگ انتهای آیات نیز خود شاهد دیگری است که این ها سه آیه هستند و حدّاقل پنج مطلب مستقل در عین ربط را می رسانند و تدبّر در آیات، اقتضای تقطیع به سه قسمت را دارد؛ چنان که اشاره شد سیره پیامبر صلی الله علیه و آله نیز دلیل دیگری است بر این معنی، چرا که حضرت، سُوَرِ قرآن خصوصا سوره حمد را آیه به آیه قرائت می فرمودند.

همین گونه است آیات 6 و 7 که در قرآن ها مجموعا یک جمله مفید تلقّی شده است که حداقل (بنابر معانی بیان) چهار جمله مفید می باشد.

بنابراین اگر به نکاتِ بلاغی آیات، عنایت نشود بسیاری از لطافت ها و ظرایف در آیات از دست می رود؛ حتّی در آن جا که از نظر نحوی، فاعلِ یک فعل که رکن اصلی