تجوید فرقان صفحه 68

«آنان [برخی صحابه] ده آیه را از آن حضرت فرا می گرفتند، امّا پیش از پرداختن به ده آیه دیگر می کوشیدند تا آن چه از علم و عمل در آن آیات بوده، بیاموزند».(1)

بنابراین پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله قرآن کریم را مرتّلاً و مجوّداً به اصحاب گرامش اقراء و تعلیم نموده بودند و اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله نیز به همان کیفیتی که نازل شده بود و از آن حضرت آموخته بودند (قرائت واحد)(2) به تابعین تعلیم داده و منتقل ساختند و تابعین نیز پس از آموختن قرائت از صحابه به وظیفه خود، که اقراء و تعلیم به دیگران بود، عمل کرده و این شیوه نسل به نسل سینه به سینه به صورت مشافهه ای از طریق سماع و حفظ تا قرنها پس از آن حضرت صلی الله علیه و آله نقل و روایت می شد.

البته ثبت و کتابت قرآن نیز به دستور و نظارت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله از همان ابتداء توسط کتّاب محدود وحی انجام می شد لکن عمده تمرکز بر حفظ و مشافهه بود.(3)

قرائت واحد یا قراءات مختلف؟

کلام باری تعالی که از سرچشمه زلال وحی بر قلب پاک رسول احمد صلی الله علیه و آله نازل گردید و به زبان مبارک آن حضرت قرائت و تبیین شده و قرآن نام گرفت، به قول آیت اللّه معرفت رحمه اللّه بیش از یک قرآن آن هم با قرائت واحد، نبوده و نیست و آن همین قرآنی است که مردم از آن پاسداری می کنند. قرائت صحیح همان است که همواره در مسیر مردمی قرار داشته و از پیامبر گرفته اند و آن قرائت موروثی، هیچ گونه ارتباطی با قرائت قرّاء که مولود اجتهادات شخصی آنان است ندارد و

1- 1. بحارالانوار، 92/106؛ و نیز ر.ک : تفسیر موضوعی (جمعی از نویسندگان) ص 22.
2- 2. امام صادق علیه السلام : «اِنَّ الْقُرْانَ واحِدٌ نَزَلَ مِنْ عِنْدِ واحِدٍ لکِنَّ الْاِخْتِلاف یَجی ءُ مِنْ قِبَلِ الرُّواهِ». (اصول کافی، 2/630)
3- 3. ر.ک : پژوهشی در تاریخ قرآن (د. حجّتی)، ص 157 و 201 و 235 به بعد.