تجوید فرقان صفحه 74

د) عامل انسانی

منظور از عامل انسانی در این جا تنها ضعفهای مختلفی است که بر قرّاء عارض بوده، و عامل اختلاف قرائت شده است و مسائل آن عبارتند از:

1- اجتهادات باطل.
2- غلوّ در قواعد ادبی.
3- ضعف ادبی قاری.
4- عقاید مذهبی.
5- عوامل نفسانی.
6- اغراض سیاسی.
7- نسیان قاری.
8- خطاء سامعه در قاری.
9- تحریف عمدی.(1)

ضوابط برای تشخیص قرائت صحیح و معتبر

قرّاء و دانشمندان مقیاسهایی برای قرائت متواتر وضع کرده اند، که کهن ترین آن مقیاس ابن مجاهد و مهمترین آن که عُرف قرائی تا هم اکنون بر محور این مقیاس استقرار خود را تدوام بخشیده است مقیاس «ابن الجزری» است، این مقیاسها را به طور

1- 1. برای تفصیل و توضیح این بحث خوانندگان عزیز می توانند به منابع زیر مراجعه نمایند؛ التمهید (آیت اللّه معرفت)، 2/4-40؛ تاریخ قرآن (د. رامیار)، ص 361؛ مقدمه ای بر تاریخ قراءات قرآن کریم (عبدالهادی الفضلی، نگارش: د. حجتی)، ص 113-133؛ تاریخ قرآن (د. محمد کاظم شاکر)، ص 225-252. [جزوه درسی، دانشکده اصول دین، قم، کارشناسی ارشد علوم قرآن حدیث (سال 1378)]؛ تاریخ و علوم قرآن (میرمحمدی زرندی)، ص 171-180.