- اشاره 7
- اشاره 20
- الف _ تهیه و نگهداری قرآن در منزل 20
- ب _ نظر و استماع به قرآن 21
- تأکید بر تلاوت و قرائت 24
- ج _ تلاوت (قرائت)قرآن 24
- اشاره 26
- آداب ظاهری قرائت قرآن 26
- 1. طهارت 26
- آداب تلاوت 26
- 3. درود و صلوات بر آورنده وحی 27
- 2. استقبال قبله 27
- 5. افتتاح به «استعاذه» و «تسمیه» 28
- استعاذه 28
- 4. دعای افتتاح تلاوت 28
- تسمیه (بسمله) 29
- رابطه استعاذه و تسمیه 30
- سبب مقدم داشتن «استعاذه» بر «تسمیه» 30
- 6. رعایت ترتیل در قرائت 31
- 8. بلند خواندن قرآن آمیخته با تحسین و تزیین و تحزین قرائت 32
- 1. فهم اصل کلام و پی بردن به عظمت کلام الهی 34
- آداب باطنی قرائت قرآن 34
- 4. توجّه به طهارت باطن 35
- 3. رعایت امر و نهی الهی 35
- 2. توجّه و درک عظمت متکلّم 35
- 6. تخصیص 36
- 8 . ترقّی به درجات و مراتب کلام حق 36
- 7. تأثر 36
- اشاره 37
- آثار تلاوت قرآن 37
- 9. اهداء ثواب قرائت قرآن 37
- 1. تلاوت صحیح و ایمان به خدا 37
- _ نورانیت و جلاء قلوب 38
- 2. تلاوت قرآن و نورانیّت 38
- - نورانیت منازل 39
- 4. تلاوت قرآن و جهان آخرت 40
- _ دافع بلای آخرت 40
- 3. تلاوت قرآن و توسعه روزی 40
- _ تعیین کننده درجات بهشت 40
- د - درک معانی و مفاهیم قرآن تلاوت 41
- قابل فهم بودن قرآن برای مردم 42
- عترت ترجمان جدایی ناپذیر وحی 43
- الف _ ترجمه 44
- اشاره 44
- مخاطبین در حوزه درک معانی و مفاهیم قرآن 44
- اشاره 46
- ب _ تفسیر 46
- با اینکه قرآن «تبیان کلّ شی ء» است، چرا به تفسیر نیاز داریم؟ 47
- مرز بین «تفسیر» و «ترجمه» 54
- ج _ تدبّر 55
- مفهوم تدبّر و گسترده آن 55
- مراتب تدبّر 58
- مرز بین «تدبّر» و «تفسیر» 59
- ه_ _ عمل به قرآن و تمسّک به آن 62
- اشاره 64
- چگونگی شکل گیری قرائت و قراءات 65
- نقطه آغازین قرائت و تعلیم قرآن 67
- قرائت واحد یا قراءات مختلف؟ 68
- الف) تجویز پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به این امر 72
- ب) اسباب کتابتی 72
- اشاره 72
- عوامل اختلاف قراءات 72
- ج) عامل لسانی 73
- ضوابط برای تشخیص قرائت صحیح و معتبر 74
- تعاریفی از «قرائت» و «علم قرائت» 77
- نگارش و تدوین قراءات 78
- چگونگی ظهور قرّاء سبعه 79
- چگونگی شکل گیری علم تجوید 84
- تجوید علمی (تدوینی) 89
- تفاوت علم قرائت و علم تجوید 94
- اشاره 95
- پیشینه مخارج و صفات حروف 99
- پیشینه ای از مخارج حروف 99
- تعداد و اسامی «مخارج حروف» 99
- اختلاف در تعداد مخارج حروف 101
- قابل اعتنا بودن ترتیب در حروف متّحد المخرج 102
- مواضع و یا مخارج عام و اصلی حروف 103
- طریق تشخیص مخرج هر حرف 105
- طریقه ترتیب (تقدیم و تأخیر) مخارج حروف 105
- پیشینه ای از صفات حروف 106
- بررسی «صفات حروف» در حوزه وضع اصطلاحات 107
- [عصر پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله ، امام علی علیه السلام و ابوالاسود دؤلی] 107
- اشاره 107
- - قرن اوّل 107
- - قرن دوم 108
- - قرن سوم و چهارم 110
- - قرن دوم به بعد 111
- پی گیری منشأ پیدایش چند «صفت» دیگر 112
- نَبْر 112
- تَرْقیق (و تَفْخیم/تَغْلیظ) 114
- بحثی در پیشینه «تعداد صفات حروف» 116
- پیشینه ای از انواع «تقسیمات صفات حروف» 118
- جهر/همس 120
- پیشینه ای از «رموز به خاطرسپاری صفات حروف» 120
- اشاره 120
- استعلاء / استفال 122
- اطباق / انفتاح 122
- قَلقَلَه 123
- ادغام (نون ساکنه و تنوین) 123
- پیشینه ای از ادغامات 125
- اشاره 125
- اشاره 126
- ادغام «صغیر» و «کبیر» 126
- ادغام متماثلین، متجانسین، متقاربین 130
- ادغام تامّ و ادغام ناقص 132
- مقدمه 133
- پیشینه ای از احکام نون ساکنه و تنوین 133
- احکام نون ساکنه و تنوین 134
- اشاره 135
- پیشینه مراتب اخفاء و کشش غنّه در آن 135
- اندازه کشش غنّه 136
- اشاره 141
- پیشینه مدّ 141
- تعریف مدّ 141
- حروف مدّ 141
- تفصیل سابقه مدّ در توجّهات علمای عربی و تجوید 141
- سببهای لفظی مدّ 142
- انواع رابطه حروف مدّ با سکون (التقاء ساکنین) 144
- اشاره 144
- - مدّ تبرئه 145
- - مدّ تعظیم 145
- سبب معنوی مدّ 145
- اشاره 146
- مقادیر مدّ 150
- اشاره 154
- ابزار و شیوه اندازه گیری کشش حروف مدّی 154
- مراقبت از مدّ (مدّ در معرض آسیب) 157
- اشاره 157
- مدّ در مکالمات عربی 161
- اهمیّت و پیشینه وقف و ابتداء 163
- سیری در پیشینه وقف و ابتداء 163
- سابقه طرق وقف بر آخر کلمات 167
- اشاره 169
- نوع توجّه متخصّصان قرائت (قرّاء سبعه) به «وقف و ابتدا» 172
- سابقه علائم وقف 173
- سَکْت 175
- اشاره 176
- امال بحث 177
- اشاره 177
- تفصیل بحث 180
- احکام فقهی مباحث تجویدی مطرح، در حوزه تلاوت قرآن کریم 181
- اشاره 181
- اشاره 182
- استفتاءات (قراءات) 184
- ترتیل 189
- اشاره 189
- استدلال قابل توجّه و تأمّل 191
- اشاره 194
- الف) در نماز 195
- اشباع کوتاه / ضربی 200
- اشاره 200
- استفتاءات [اشباعات] 201
- اشباع کشیده 202
- اشاره 205
- استفتاءات [مخارج حروف] 208
- مقدمه ای در اهمیت موضوع 210
- الف) اداء صحیح حروف و کلمات (عربیّت، اعراب، تبدیل حرفی به حرف دیگر) 213
- صفات حروف در آئینه احکام 213
- ب) محسّنات تجویدی 218
- «ادغام» 219
- خلاصه ای از احکام فقهی ادغام 222
- استفتاءات 222
- «مدّ» 223
- استفتاء 225
- متفرقات 225
- استفتاء 227
- مقدّمه 227
- چند مسأله 228
- استفتاءات 231
- - تکالیف شرعی قاری قرآن در حین تلاوت 232
- احکام فقهی آیات سجده دار 232
- اشاره 232
- سجده های واجب قرآنی 232
- خلاصه سجده تلاوت 239
- سجده های مستحبّی قرآن 240
- «صلوات واجب» 244
- صلوات 244
- «صلوات مستحب» 244
- «اَذکار خاصّ» 246
- اشاره 248
- تعریف «ترتیل» 249
- اشاره 249
- ترتیل از نگاه امیرمؤمنان علیه السلام 250
- طریق و روش 250
- امتیازات و فوائد «ترتیل» 251
- خلاصه 252
- تعریف «تحقیق» 252
- آفات قرائت «تحقیق» 253
- امتیازات و فوائد قرائت «تحقیق» 254
- طریقه و روش «تحقیق» 254
- تعریف «تدویر» 255
- فواید روش «تدویر» 256
- طریقه و روش 256
- خلاصه 257
- اندازه سرعت در قرائت «تدویر» 257
- تعریف «حَدْر» 258
- طریقه و روش 259
- محدودیت قرائت «حَدر» 260
- اندازه سرعت در قرائت «حَدْر» 261
- خلاصه 261
- اشاره 262
- سرعت قرائت در سیره قرائتی معصومین علیهم السلام 263
- تلاوت به «ترتیل» در سه روز اعجاز گونه است! 266
- مقدار سرعت و تأنّی 267
- دلیل سرعت قرائت از دیدگاه «فخر رازی» 269
- ترتیل از دیدگاه برخی اندیشمندان و مفسّران 271
- اشاره 271
- - شیوه ترتیل و مراحل آن 275
- - کمال ترتیل 276
- تعریف «استعاذه» 277
- اشاره 277
- استعاذه 277
- کیفیّت استعاذه 278
- قرّاء سبعه و استعاذه 279
- تغییر، زیادت و نقصان در قالب آیه «استعاذه» 280
- جهر و اخفای «استعاذه» 282
- سنّت کفایی یا سنّت عینی (فرد فرد) «استعاذه» 284
- اشاره 286
- بسمله 286
- تعریف «بسمله» 286
- سیّد آیات 288
- اولین آیه 288
- دیدگاه برخی مفسّران 289
- «بسمله» اختصاصی هر سوره 289
- دیدگاه اجمالی فقهای عظام 290
- ابتدای سوره ها 291
- وجوه قرائت «استعاذه» با «بسمله» 293
- وجوه قرائت پی در پی دو سوره با «تکبیر»، «تهلیل» و «تحمید» 296
- - مشخّصه (مصادیق) کلمات ابتدا به ساکن: 298
- قواعد شروع از ابتدا به ساکن 299
- همزه وصل 299
- - لام امر (ساکن شده) 300
- باب همزه 301
- خصوصیات همزه وصل 301
- - تعریف همزه وصل 301
- - تعریف و توضیح «همزه» 301
- همزهای وصل «مفتوح»[ اَ ] 302
- فلسفه وجودی «همزه وصل» 302
- چگونگی تشخیص حرکتِ «همزه وصل» 302
- همزه های وصل «مکسور»: [ اِ ] 303
- همزه های وصل «مضموم» [ اُ ]: 306
- نکات «همزه وصل» 307
- تعریف «همزه قطع» 311
- همزه قطع «اصلی» و «زاید» 311
- اشاره 313
- تجوید الحروف{1} (مخارج حروف) 317
- اشاره 317
- حلق 321
- اشاره 321
- دهان (فَم) 323
- اشاره 323
- الف - فضای دهان 323
- ب - زبان (لهاه/ لسان) 323
- ج - دندان ها (اَسْنان) 324
- خَیْشوم 326
- لب ها (شَفَتان) 326
- ه- سقف دهان (حَنَک اَعْلی) 326
- شناخت اجمالی مواضع و مخارج حروف 329
- اشاره 332
- شرح مواضع و مخارج حروف 332
- اشاره 334
- سه نکته در مورد «هاء» و «همزه» 335
- اشاره 335
- اشاره 338
- اشاره 340
- اشاره 343
- اشاره 343
- مخرج پنجم: مخرج «ق» 343
- - تعیین مخرج حرف «ق»: اَقْ 344
- اشاره 345
- _ تعیین مخرج حرف «ک»: اَکْ 346
- اشاره 347
- مخرج هشتم: مخرج «ض» 351
- اشاره 351
- - تعیین مخرج حرف «ض»: اَضْ 353
- - تعیین مخرج حرف «ل» : اَلْ 354
- اشاره 354
- اشاره 356
- - تعیین مخرج نون : اَنْ 356
- اشاره 357
- - تعیین مخرج حرف «ر» : اَرْ 357
- اشاره 359
- _ تعیین مخرج حروف «ط، د، ت»: اَطْ، اَدْ، اَتْ 360
- اشاره 362
- اشاره 366
- _ تعیین مخرج حروف (ظ، ذ، ث): اَظْ، اَذْ، اَثْ 367
- اشاره 370
- اشاره 370
- مخرج پانزدهم: مخرج «ف» 370
- - تعیین مخرج حرف «ف»: اَفْ 371
- اشاره 372
- تعیین مخرج حرف «م»: اَمْ 374
- _ تعیین مخرج حرف «و»: اَوْ 375
- مخرج هفدهم: مخرج «غُنّه» 377
- اشاره 377
- اشاره 379
- اشاره 382
- اشاره 394
- شناخت تفصیلی صفات اصلی غیر متضاد 394
- 3_ لین 399
- 4_ انحراف 400
- اشاره 416
- شناخت صفات فرعی یا عارضی حروف 416
- اشاره 417
- 1_ مبحث تَفخیم و تَرقیق 417
- اشاره 417
- کیفیّت تفخیم حروف استعلا 418
- کیفیّت تغلیظ و ترقیق لام 423
- اشاره 429
- انواع ادغام 430
- الف _ تقسیم ادغام از جهت علامت مُدْغَم. 431
- اشاره 431
- «ادغام صغیر» 431
- «ادغام کبیر» 434
- «ادغامِ تامّ» 436
- اشاره 436
- «ادغام ناقص» 436
- اشاره 439
- اشاره 441
- احکام نون ساکنه و تنوین 441
- اَجزای تشکیل دهنده ساختمان «مدّ» 457
- اشاره 457
- مقادیر مدّو اسامی هر یک 458
- حالات مدّ اصلی (طبیعی) 459
- انواع مدّ 459
- الف _ مدّ اصلی (بدون سبب مدّ) 459
- اشاره 459
- اشاره 461
- ب _ مدّ فرعی (با سبب مدّ) 461
- اشاره 469
- انواع یا حالات مدّ لین 469
- اشاره 473
- کلّیّاتی در وقف و ابتدا 480
- تقطیع و نکاتِ بلاغی آیات 483
- اشاره 483
- - بررّسی دو آیه 484
- تعریف «قَطْع» 486
- تعریف «وقف» 486
- تعریف «سَکْت» 487
- اشاره 489
- طُرُق و روشهای وقف بر آخر کلمات 489
- اشاره 496
- انواع وقف 496
- اشاره 497
- ب _ «وقف اختیاری» 497
- الف _ «وقف اضطراری» 497
- انواع وقف اِختیاری 497
- سخنی در تعلّقات لفظی و معنوی 498
- اشاره 499
- دو شرط اساسی «جواز» در هر نوع وقف و ابتدا 499
- اشاره 504
- وقف بیانِ حسن 507
- وقف بیانِ تامّ 507
- وقف بیان کافی 507
- نمونه ها 507
قرائت عبارت از طرق و روایات قرآنی است که با اِسناد به ثبوت رسیده تا عمل به آن لازم الإتّباع باشد.(1)
علم قرائت عبارتست از بیان طریقه خواندن قرآن مجید مطابق قرائت قرّائی که سند قرائت آنان به حضرت ختمی مرتبت محمّد بن عبداللّه صلی الله علیه و آله منتهی می شود و غرض و فایده آن، نیکو خواندن قرآن کریم به کیفیّت مذکور است.(2)
قرائت همان تلاوت و خواندن قرآن کریم است و اصطلاحاً به گونه ای از تلاوت قرآن اطلاق می شود که دارای ویژگی های خاصی است بدین معنا که هرگاه تلاوت قرآن به گونه ای باشد که از نصّ وحی الهی حکایت کند و برحسب اجتهاد یکی از قرّاء معروف- بر پایه و اصول مضبوطی که در علم قرائت شرط شده- استوار باشد، قرائت قرآن تحقق یافته است. البته قرآن دارای نصّ واحدی است و اختلاف میان قرّاء بر سر بدست آوردن و رسیدن به آن نصّ واحد است.(3)
نگارش و تدوین قراءات
چنانکه گفته اند بر اساس مدارک موجود نخستین کسی که در زمینه قرائت به نگارش همت گمارده است یحیی بن یعمر (م90 ه ق)(4) شاگرد برومند ابوالاسود دؤلی بود و کتابی در فنّ قرائت قرآن در روستای واسط نگاشت که شامل انواع قرائتهای مختلف آن دوره می باشد.
1- 1. پژوهشی در تاریخ قرآن کریم، ص 250.
2- 2. سرّالبیان فی علم الْقُرْان، ص 54.
3- 3. ر.ک : علوم قرآنی، آیت اللّه معرفت، ص 182.
4- 4. در مورد سال توفّی «یحیی بن یعمر» اختلاف نظر بین 89، 90 و 129 وجود دارد، که هر مورد آن مدّنظر قرار گیرد حدوداً اوّلین شخصی خواهد بود که کتاب قرائت تألیف نموده است.