فروغ آفتاب صفحه 195

گفت: «یا عمر، اکاسره را دفتریست که آن را دیوان گویند و همه دخل و خرج ایشان در آن جا نوشته باشد....» پس بفرمود تا دیوانی بنهادند و هر یک را از مسلمانان نصیبی معیّن کرد... بعد از آن در خاطر مبارکش آمد که از صحابه هر کس که در اسلام زودتر آمده باشد او را عطا بیشتر و بیشتر دهند....(1)

احمد بن ابی یعقوب در تاریخ خود تأسیس دیوان را به سال بیستم هجری نگاشته است.(2) تأسیس دیوان مالی اگرچه یکی از ضروریات جامعه اسلامی بود ولی از سوی دیگر آغاز انحراف شد.

عمر در تعیین مقرّری میان مسلمانان تبعیض روا داشت، در صورتی که پیامبر خدا صلی الله علیه و آله وسلم اموال عمومی را در میان مسلمانان به طور مساوی تقسیم می کرد و به هیچ کس بیش از دیگری نمی داد.... عمر به افرادی که سبقت در اسلام داشتند و با عنوان «السابقون» مشهور بودند بیش از دیگران پرداخت می کرد.

مهاجران قریشی را بر مهاجران غیر قریشی برتری می داد و نیز همه مهاجران را بر انصار مقدم داشت.

به عرب بیش از عجم پرداخت نمود و به خانواده های معروف و اصیل بیش از افراد گمنام پرداخت کرد.(3) قبیله مضر را بر ربیعه

1- 1 _ تجارب السلف، هندوشاه، ص 31.
2- 2 _ تاریخ یعقوبی، ترجمه آیتی، ص 40.
3- 3 _ شرح نهج البلاغه، ابن ابی الحدید، ج 8، ص 111.