مام فضیلت ها: زندگانی فضایل شهادت حضرت فاطمه زهرا علیها السلام صفحه 54

1- 91. مرحوم اربلی در کشف الغمه {ج 1، ص 438}می فرماید: «کانَ النَّبِیُّ صلی الله علیه وآله یُعَظِّمُ شَأْنَها وَ یَرْفَعُ مَکانَها وَ کانَ یُکَنِّیها بِاُمِ ّ أَبِیها...» ؛ «مدام پیامبر صلی الله علیه وآله شأن و مقامش را ارج می نهاد و منزلتش را بالا می برد و کنیه اُم ابیها را برایش برگزید».

2- 92. بحارالأنوار، ج 43، ص 19، ح 19؛ عوالم، ج 1، ص 89. و در کتب اهل سنّت: مقاتل الطالبیین (ترجمه الحسن بن علی علیهما السلام)، ص 29؛ مناقب ابن مغازلی، ص 340، ح 392؛ اُسد الغابه، ج 5، ص 520، الاستیعاب، ج 4، ص 1899؛ تاریخ دمشق، ج 3، ص 158؛ مجمع الزوائد، ج 9، ص 211؛ تهذیب التهذیب، ج 12، ص 391؛ الاصابه، ج 8، ص 262.

3 - حضرت فاطمه علیها السلام سبب خلقت پدر بود؛ چنان که در حدیث قدسی آمده است:

«لَولا فاطِمَهُ لَما خَلَقْتُکُما.»

«اگر فاطمه نبود، شما دو نفر (حضرت محمد و حضرت علی علیهما السلام) را نمی آفریدم».

4 - اشاره به وحدت روحی میان پدر و دختر است.

5 - بیانگر شدت علاقه و محبت است. البته علاقه پیامبر اسلام به دخترش، مانند علاقه مادر و فرزند بود، نه علاقه پدر و فرزند.

به نظر می رسد که مقام ارجمند و والای دختر پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله چنین اقتضا می کرد که پدر بزرگوارش همه وجوه یاد شده را مدّ نظر داشته باشد و او را به کنیه «اُم أبیها» مفتخر سازد. البته دلیل های دیگری نیز برای این نامگذاری وجود دارد که عقل ناقص بشر از دستیابی به آنها ناتوان است.

اُمّ العلوم

بدین معنا که آن حضرت از تمام علوم آگاه بود و به گذشته و حال و آینده احاطه کامل داشت. و ممکن است به این معنا باشد که همه علوم از وی، که همسر امیر مؤمنان و مادر ائمه دین بود، سرچشمه گرفته است.

اُمّ الفضائل

آن بانوی سرافراز، جامع همه کمالات و فضایل نفسانی، باطنی، ظاهری، تکوینی و تشریعی بود؛ از این رو، «اُمّ الفضایل» زیبنده اوست.

این کنیه از «اُم العلوم» جامع تر است؛ زیرا «علم» تنها یکی از فضایل به شمار می آید.