- سخن ناشر 1
- پیشگفتار 3
- اشاره 3
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 4
- سخنی با اساتید محترم 5
- اشاره 6
- بخش اول: اعجاز قرآن 6
- اشاره 7
- اشاره 7
- تعریف اعجاز قرآن 7
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 7
- 1. کلیات 7
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 8
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 8
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 8
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 8
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 9
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 10
- چکیده 12
- پرسش 13
- منابع مطالعه و پژوهش 14
- اشاره 15
- 2. تعاریف و مفاهیم 15
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 15
- مقدمه 15
- اعجاز در لغت 16
- کاربرد قرآنی اعجاز 17
- اعجاز در اصطلاح 18
- شرایط و ویژگی های اعجاز 19
- ویژگی های دیگر قرآن 20
- برترین معجزه 20
- چکیده 21
- پرسش 22
- منابع مطالعه و پژوهش 22
- تحدّی در اصطلاح 23
- اشاره 23
- 3. تحدّی قرآن 23
- تحدّی در لغت 23
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 24
- الف) تحدّی در مکه 24
- اشاره 24
- ب) تحدّی در مدینه 25
- تحدّی در برتری سخن 27
- نقد نظریه بنت الشاطی 28
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 28
- چکیده 29
- پرسش 30
- منابع مطالعه و پژوهش 30
- مقدمه 31
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 31
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 31
- اشاره 31
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 32
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 34
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 35
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 35
- امام سجاد (علیه السلام) 36
- امام باقر (علیه السلام) 37
- امام صادق (علیه السلام) 37
- امام کاظم (علیه السلام) 38
- امام رضا (علیه السلام) 38
- امام جواد (علیه السلام) 39
- امام عسکری (علیه السلام) 39
- امام هادی (علیه السلام) 39
- چکیده 40
- امام عصر (عج) 40
- پرسش 41
- منابع مطالعه و پژوهش 42
- اشاره 43
- مقدمه 43
- 1. ولید بن مغیره 43
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 43
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 45
- 3. نضربن حارث 46
- 4. عتبه بن ربیعه 47
- 5. انیس بن جناده 48
- چکیده 49
- پرسش 49
- منابع مطالعه و پژوهش 50
- اشاره 51
- 1. شیخ مفید 51
- مقدمه 51
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 51
- 2. شیخ طوسی 52
- 3. محمدباقر مجلسی 53
- 4. علاّمه بلاغی 55
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 55
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 57
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 58
- چکیده 59
- پرسش 60
- منابع مطالعه و پژوهش 60
- 1. خطّابی 61
- اشاره 61
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 61
- 2. باقلانی 62
- 3. جرجانی 62
- 4. فخر رازی 63
- 5. زرکشی 64
- 6. سیوطی 65
- 7. رافعی 66
- چکیده 67
- پرسش 68
- منابع مطالعه و پژوهش 68
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- مقدمه 69
- اشاره 69
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 71
- اشاره 74
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 74
- نقد و بررسی 75
- جریان حدیبیه 75
- چکیده 78
- پرسش 78
- منابع مطالعه و پژوهش 79
- اشاره 80
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 80
- مقدمه 80
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 80
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 81
- اشاره 81
- الف) گزینش کلمات 82
- ب) سبک و شیوه بیان 83
- ج) نظم آهنگ قرآن 84
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 86
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 88
- چکیده 89
- پرسش 90
- منابع مطالعه و پژوهش 91
- مقدمه 92
- اشاره 92
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 92
- معارف 93
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 95
- احکام 95
- جامعیت احکام اسلامی 97
- چکیده 99
- منابع مطالعه و پژوهش 100
- پرسش 100
- اشاره 101
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 101
- مقدمه 101
- اشاره 103
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 103
- شأن نزول 103
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 104
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 105
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 106
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 106
- پرسش 108
- چکیده 108
- منابع مطالعه و پژوهش 109
- اشاره 110
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 110
- موجبات اختلاف 112
- پرسش 116
- چکیده 116
- منابع مطالعه و پژوهش 117
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 118
- اشاره 118
- اشاره 119
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 119
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 119
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 120
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 121
- 4. آب؛ منشأ حیات 123
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 124
- چکیده 125
- منابع مطالعه و پژوهش 126
- پرسش 126
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 128
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 128
- مقدمه 128
- اشاره 128
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 129
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 130
- نقد رأی ابن حزم 131
- دیدگاه سید مرتضی 131
- نقد رأی سید مرتضی 131
- زملکانی 132
- تفتازانی 132
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 132
- قاضی ابوبکر 133
- شهرستانی 133
- چکیده 134
- منابع مطالعه و پژوهش 135
- پرسش 135
- اشاره 136
- 15. معارضان اعجاز قرآن 136
- 1. مسیلمه کذّاب 136
- مقدمه 136
- 2. عبدالله بن مقفع 138
- 4. ابو العلاء معری 140
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 140
- تحلیل 141
- 5. ابوالطیب متنبّی 141
- چکیده 142
- منابع مطالعه و پژوهش 143
- پرسش 143
- اشاره 144
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 144
- 1. کلیات 145
- مقدمه 145
- اشاره 145
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 146
- کتاب شناسی تحریف 148
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 149
- چکیده 150
- پرسش 151
- منابع مطالعه و پژوهش 152
- اشاره 153
- تحریف در لغت 153
- 2. تعاریف و مفاهیم 153
- تحریف در اصطلاح 155
- اقسام تحریف 156
- نکته دوَم 158
- نکته اوّل 158
- چکیده 159
- منابع مطالعه و پژوهش 160
- پرسش 160
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 161
- اشاره 161
- مقدمه 161
- شیخ صدوق 162
- شیخ طوسی 163
- شیخ مفید 163
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 164
- علاّمه طبرسی 164
- محقّق اردبیلی 165
- شیخ بهائی 165
- سید بن طاووس 165
- ملاّ محسن فیض کاشانی 166
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 166
- محقّق تبریزی 167
- علاّمه طباطبایی 168
- آیه الله خوئی 168
- امام خمینی (رحمه الله) 169
- چکیده 170
- پرسش 170
- منابع مطالعه و پژوهش 171
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 172
- اشاره 172
- ابوالحسن اشعری 172
- مقدمه 172
- عبدالله درّاز (معاصر) 173
- محمد مدنی (معاصر) 173
- تیجانی سماوی (معاصر) 174
- رحمت الله هندی 175
- تهمت های ناروا 176
- چکیده 178
- پرسش 179
- منابع مطالعه و پژوهش 180
- حکم بدیهی عقل 181
- مقدمه 181
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 181
- اشاره 181
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 183
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 184
- شبهه 186
- پاسخ شبهه ی مذکور 186
- چکیده 187
- منابع مطالعه و پژوهش 188
- پرسش 188
- اشاره 189
- اشاره 189
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 189
- مقدمه 189
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 189
- اشکال اوّل 191
- اشکال دوّم 191
- آیه نفی باطل 192
- اشاره 192
- اشکال 193
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 193
- چکیده 195
- پرسش 196
- منابع مطالعه و پژوهش 196
- اشاره 197
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 197
- مقدمه 197
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 197
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 198
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 198
- 4. روایات عرض بر قرآن 199
- 5. حدیث ثقلین 201
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 202
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 202
- چکیده 203
- پرسش 204
- منابع مطالعه و پژوهش 205
- اشاره 206
- مقدمه 206
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 206
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 207
- اشاره 207
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 207
- ب) فقدان امکانات مادی 208
- نقد دیدگاه بلاشر 208
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 209
- اشاره 209
- نقد 210
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 210
- اشاره 210
- اشاره 211
- جنجال گلدزیهر 211
- نقد 211
- نقد 212
- نقد 212
- چکیده 213
- پرسش 214
- منابع مطالعه و پژوهش 215
- نقد 216
- 9. تحریف در عهدین 216
- مقدمه 216
- اشاره 216
- اشاره 216
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 216
- تحریف در نحوه گویش 217
- اشاره 218
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 218
- پاسخ 219
- اشکال 219
- اشاره 220
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 220
- چکیده 222
- پرسش 223
- منابع مطالعه و پژوهش 224
- اشاره 225
- مقدمه 225
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 225
- اشاره 225
- 1. آیه «رجم» 225
- نقد 226
- 2. آیه رغبت (اعراض) 226
- اشاره 226
- تحلیل 227
- 4. آیه جهاد 227
- 3. آیه فراش 227
- 6. افزایش در مصحف عایشه 228
- نقد 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 228
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 229
- نقد 229
- نقد 229
- اشاره 229
- اشاره 230
- 8. حذف دو آیه از مصحف 230
- نقد 230
- اشاره 230
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 230
- نقد 231
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 231
- اشاره 231
- نقد 232
- چکیده 232
- پرسش 233
- منابع مطالعه و پژوهش 234
- اشاره 235
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 235
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 235
- نقد 235
- اشاره 235
- 13. اجتهاد نابجا 236
- نقد 236
- اشاره 236
- اشاره 236
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 236
- نقد 237
- نقد 237
- نقد 238
- تحلیل 238
- اشاره 238
- اشاره 238
- 14. تبدیل یک حرف 238
- 15. افزودن یک «کلمه» 238
- 16. چهار کلمه نادرست! 239
- چکیده 243
- پرسش 243
- منابع مطالعه و پژوهش 244
- اشاره 245
- مقدمه 245
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 245
- نقد 246
- نقد 247
- بررسی 249
- بررسی 250
- بررسی 250
- بررسی 251
- بررسی 253
- چکیده 254
- منابع مطالعه و پژوهش 255
- پرسش 255
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 256
- اشاره 256
- مقدمه 256
- 1. روایات تفسیری 257
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 258
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 259
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 259
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 260
- چکیده 262
- پرسش 263
- منابع مطالعه و پژوهش 264
- مقدمه 265
- 1. رساله ای ناشناس 265
- اشاره 265
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 265
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 266
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 267
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 267
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 268
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 269
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 269
- چکیده 270
- پرسش 271
- منابع مطالعه و پژوهش 272
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 273
- اشاره 273
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 273
- مقدمه 273
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 274
- 10. کتاب الفرقان 277
- چکیده 278
- نقد 278
- پرسش 279
- منابع مطالعه و پژوهش 279
- کتابنامه 280
- الف) منابع اصلی 280
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 280
15. معارضان اعجاز قرآن
اشاره
اهداف: 1. اثبات جاودانگی دامنه تحدّی قرآن؛ 2. تبیین ملازمه بین شکست معارضان «قرآن» و اثبات اعجاز آن.
مقدمه
تحدّی «قرآن کریم» در آیه: وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللّهِ ، مخالفان پیامبر و «قرآن» را برانگیخت تا انگیزه ای برای معارضه و همانند آوری «قرآن» پیدا کنند. بسیاری از آنان از همان آغاز متوجه شدند که «قرآن» سخنی الهی و مافوق بشری است و از همین رو، از همانند آوری روی گردانده، به مخالفت های دیگری پرداختند; در عین حال، برخی از ساده اندیشان و مغرضان و یا مدّعیان دروغین نبوّت برای عوام فریبی وارد این میدان شده، پس از دقت و فکر و تأمّل سخنانی را ساختند که البته جز رسوایی و افتضاح برای آنان نتیجه ای به بار نیاورد و این خود موجب روشن شدن جنبه ی الهی و وحیانی قرآنی گردید. در ذیل به برخی از نمونه های تاریخی در این زمینه اشاره نموده، موارد دیگر را به جلد چهارم کتاب التمهید، اثر استاد معرفت ارجاع می دهیم.
1. مسیلمه کذّاب
مسیلمه از جمله افرادی بود که در سال دهم هجری به محضر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) مشرّف گردید و اسلام را پذیرفت. وی پس از بازگشت به «یمامه» ادّعای نبوّت کرد و در همان سال در نامه ای به پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) چنین نوشت: «از مسیلمه رسول خدا به محمد