- سخن ناشر 1
- اشاره 3
- پیشگفتار 3
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 4
- سخنی با اساتید محترم 5
- اشاره 6
- بخش اول: اعجاز قرآن 6
- اشاره 7
- اشاره 7
- تعریف اعجاز قرآن 7
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 7
- 1. کلیات 7
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 8
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 8
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 8
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 8
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 9
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 10
- چکیده 12
- پرسش 13
- منابع مطالعه و پژوهش 14
- اشاره 15
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 15
- 2. تعاریف و مفاهیم 15
- مقدمه 15
- اعجاز در لغت 16
- کاربرد قرآنی اعجاز 17
- اعجاز در اصطلاح 18
- شرایط و ویژگی های اعجاز 19
- ویژگی های دیگر قرآن 20
- برترین معجزه 20
- چکیده 21
- پرسش 22
- منابع مطالعه و پژوهش 22
- 3. تحدّی قرآن 23
- اشاره 23
- تحدّی در اصطلاح 23
- تحدّی در لغت 23
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 24
- اشاره 24
- الف) تحدّی در مکه 24
- ب) تحدّی در مدینه 25
- تحدّی در برتری سخن 27
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 28
- نقد نظریه بنت الشاطی 28
- چکیده 29
- پرسش 30
- منابع مطالعه و پژوهش 30
- مقدمه 31
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 31
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 31
- اشاره 31
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 32
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 34
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 35
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 35
- امام سجاد (علیه السلام) 36
- امام باقر (علیه السلام) 37
- امام صادق (علیه السلام) 37
- امام رضا (علیه السلام) 38
- امام کاظم (علیه السلام) 38
- امام هادی (علیه السلام) 39
- امام عسکری (علیه السلام) 39
- امام جواد (علیه السلام) 39
- چکیده 40
- امام عصر (عج) 40
- پرسش 41
- منابع مطالعه و پژوهش 42
- اشاره 43
- مقدمه 43
- 1. ولید بن مغیره 43
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 43
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 45
- 3. نضربن حارث 46
- 4. عتبه بن ربیعه 47
- 5. انیس بن جناده 48
- چکیده 49
- پرسش 49
- منابع مطالعه و پژوهش 50
- اشاره 51
- مقدمه 51
- 1. شیخ مفید 51
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 51
- 2. شیخ طوسی 52
- 3. محمدباقر مجلسی 53
- 4. علاّمه بلاغی 55
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 55
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 57
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 58
- چکیده 59
- پرسش 60
- منابع مطالعه و پژوهش 60
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 61
- 1. خطّابی 61
- اشاره 61
- 2. باقلانی 62
- 3. جرجانی 62
- 4. فخر رازی 63
- 5. زرکشی 64
- 6. سیوطی 65
- 7. رافعی 66
- چکیده 67
- پرسش 68
- منابع مطالعه و پژوهش 68
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- مقدمه 69
- اشاره 69
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 71
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 74
- اشاره 74
- نقد و بررسی 75
- جریان حدیبیه 75
- چکیده 78
- پرسش 78
- منابع مطالعه و پژوهش 79
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 80
- مقدمه 80
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 80
- اشاره 80
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 81
- اشاره 81
- الف) گزینش کلمات 82
- ب) سبک و شیوه بیان 83
- ج) نظم آهنگ قرآن 84
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 86
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 88
- چکیده 89
- پرسش 90
- منابع مطالعه و پژوهش 91
- اشاره 92
- مقدمه 92
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 92
- معارف 93
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 95
- احکام 95
- جامعیت احکام اسلامی 97
- چکیده 99
- منابع مطالعه و پژوهش 100
- پرسش 100
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 101
- اشاره 101
- مقدمه 101
- اشاره 103
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 103
- شأن نزول 103
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 104
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 105
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 106
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 106
- پرسش 108
- چکیده 108
- منابع مطالعه و پژوهش 109
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 110
- اشاره 110
- موجبات اختلاف 112
- پرسش 116
- چکیده 116
- منابع مطالعه و پژوهش 117
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 118
- اشاره 118
- اشاره 119
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 119
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 119
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 120
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 121
- 4. آب؛ منشأ حیات 123
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 124
- چکیده 125
- منابع مطالعه و پژوهش 126
- پرسش 126
- مقدمه 128
- اشاره 128
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 128
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 128
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 129
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 130
- نقد رأی ابن حزم 131
- دیدگاه سید مرتضی 131
- نقد رأی سید مرتضی 131
- زملکانی 132
- تفتازانی 132
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 132
- شهرستانی 133
- قاضی ابوبکر 133
- چکیده 134
- پرسش 135
- منابع مطالعه و پژوهش 135
- مقدمه 136
- 1. مسیلمه کذّاب 136
- 15. معارضان اعجاز قرآن 136
- اشاره 136
- 2. عبدالله بن مقفع 138
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 140
- 4. ابو العلاء معری 140
- 5. ابوالطیب متنبّی 141
- تحلیل 141
- چکیده 142
- پرسش 143
- منابع مطالعه و پژوهش 143
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 144
- اشاره 144
- 1. کلیات 145
- مقدمه 145
- اشاره 145
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 146
- کتاب شناسی تحریف 148
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 149
- چکیده 150
- پرسش 151
- منابع مطالعه و پژوهش 152
- اشاره 153
- تحریف در لغت 153
- 2. تعاریف و مفاهیم 153
- تحریف در اصطلاح 155
- اقسام تحریف 156
- نکته دوَم 158
- نکته اوّل 158
- چکیده 159
- منابع مطالعه و پژوهش 160
- پرسش 160
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 161
- مقدمه 161
- اشاره 161
- شیخ صدوق 162
- شیخ طوسی 163
- شیخ مفید 163
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 164
- علاّمه طبرسی 164
- محقّق اردبیلی 165
- شیخ بهائی 165
- سید بن طاووس 165
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 166
- ملاّ محسن فیض کاشانی 166
- محقّق تبریزی 167
- آیه الله خوئی 168
- علاّمه طباطبایی 168
- امام خمینی (رحمه الله) 169
- چکیده 170
- پرسش 170
- منابع مطالعه و پژوهش 171
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 172
- مقدمه 172
- ابوالحسن اشعری 172
- اشاره 172
- محمد مدنی (معاصر) 173
- عبدالله درّاز (معاصر) 173
- تیجانی سماوی (معاصر) 174
- رحمت الله هندی 175
- تهمت های ناروا 176
- چکیده 178
- پرسش 179
- منابع مطالعه و پژوهش 180
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 181
- مقدمه 181
- حکم بدیهی عقل 181
- اشاره 181
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 183
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 184
- شبهه 186
- پاسخ شبهه ی مذکور 186
- چکیده 187
- پرسش 188
- منابع مطالعه و پژوهش 188
- اشاره 189
- اشاره 189
- مقدمه 189
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 189
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 189
- اشکال اوّل 191
- اشکال دوّم 191
- آیه نفی باطل 192
- اشاره 192
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 193
- اشکال 193
- چکیده 195
- پرسش 196
- منابع مطالعه و پژوهش 196
- اشاره 197
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 197
- مقدمه 197
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 197
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 198
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 198
- 4. روایات عرض بر قرآن 199
- 5. حدیث ثقلین 201
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 202
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 202
- چکیده 203
- پرسش 204
- منابع مطالعه و پژوهش 205
- اشاره 206
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 206
- مقدمه 206
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 207
- اشاره 207
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 207
- نقد دیدگاه بلاشر 208
- ب) فقدان امکانات مادی 208
- اشاره 209
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 209
- نقد 210
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 210
- اشاره 210
- جنجال گلدزیهر 211
- اشاره 211
- نقد 211
- نقد 212
- نقد 212
- چکیده 213
- پرسش 214
- منابع مطالعه و پژوهش 215
- اشاره 216
- 9. تحریف در عهدین 216
- مقدمه 216
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 216
- نقد 216
- اشاره 216
- تحریف در نحوه گویش 217
- اشاره 218
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 218
- پاسخ 219
- اشکال 219
- اشاره 220
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 220
- چکیده 222
- پرسش 223
- منابع مطالعه و پژوهش 224
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 225
- اشاره 225
- 1. آیه «رجم» 225
- اشاره 225
- مقدمه 225
- اشاره 226
- 2. آیه رغبت (اعراض) 226
- نقد 226
- تحلیل 227
- 3. آیه فراش 227
- 4. آیه جهاد 227
- 6. افزایش در مصحف عایشه 228
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 228
- نقد 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- نقد 229
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 229
- نقد 229
- اشاره 229
- اشاره 230
- 8. حذف دو آیه از مصحف 230
- نقد 230
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 230
- اشاره 230
- اشاره 231
- نقد 231
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 231
- نقد 232
- چکیده 232
- پرسش 233
- منابع مطالعه و پژوهش 234
- اشاره 235
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 235
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 235
- اشاره 235
- نقد 235
- 13. اجتهاد نابجا 236
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 236
- اشاره 236
- نقد 236
- اشاره 236
- نقد 237
- نقد 237
- نقد 238
- تحلیل 238
- 14. تبدیل یک حرف 238
- 15. افزودن یک «کلمه» 238
- اشاره 238
- اشاره 238
- 16. چهار کلمه نادرست! 239
- چکیده 243
- پرسش 243
- منابع مطالعه و پژوهش 244
- اشاره 245
- مقدمه 245
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 245
- نقد 246
- نقد 247
- بررسی 249
- بررسی 250
- بررسی 250
- بررسی 251
- بررسی 253
- چکیده 254
- پرسش 255
- منابع مطالعه و پژوهش 255
- مقدمه 256
- اشاره 256
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 256
- 1. روایات تفسیری 257
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 258
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 259
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 259
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 260
- چکیده 262
- پرسش 263
- منابع مطالعه و پژوهش 264
- مقدمه 265
- اشاره 265
- 1. رساله ای ناشناس 265
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 265
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 266
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 267
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 267
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 268
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 269
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 269
- چکیده 270
- پرسش 271
- منابع مطالعه و پژوهش 272
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 273
- اشاره 273
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 273
- مقدمه 273
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 274
- 10. کتاب الفرقان 277
- چکیده 278
- نقد 278
- پرسش 279
- منابع مطالعه و پژوهش 279
- کتابنامه 280
- الف) منابع اصلی 280
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 280
5. عن الآء الرحمن، ص26، المحقق الکرکی (ت 940ق.)
6. منهج الصادقین، ج5، ص154; ملاّ فتح الله الکاشانی (ت 988ق.)
7. مختصر نهج البیان عن کشف معانی القرآن، ص262; الشیبانی (ت قبل 994ق.)
8. سواطع الالهام، ج3، ص214; الشیخ أبوالفیض الناکوری (ت 1004ق.)
9. الوافیه فی الاصول، عن التحقیق فی نفی التحریف، ص23; العلاّمه التونی (ت 1071 ق.)
10. تفسیر الصافی، ج3، ص102; ملاّ محمدمحسن الفیض الکاشانی (ت 1091ق.)
11. کنز الدقائق و بحر الغرائب، ج7، ص104; القمی المشهدی (از بزرگان قرن 12 ق.)
12. الفوائد فی علم الاصول، مبحث حجیه الکتاب، عن التحقیق فی نفی التحریف; السید مهدی الطباطبایی (ت 1212 ق.)
13. الجوهر الثمین; السید عبدالله شبّر (ت 1242 ق.)
14. بشری الوصول إلی أسرار علم الاصول عن التحقیق فی نفی التحریف; السید حسین الکوه کمره ای (ت 1299 ق.)
15. المیزان فی تفسیر القرآن، ج12، ص107; العلاّمه الطباطبایی (ت 1402 ق.)
شایان ذکر است که کتب مذکور، برخی از منابع تفسیری یا اصولی هستند که در بعضی از مجلّدات یا فصول خود، به صورت عام، مباحثی را در زمینه مسئلهْ تحریف و ابطال آن مطرح نموده اند (1).
کتاب شناسی خاصّ تحریف
1. کشف الارتیاب عن تحریف کتاب ربّ الارباب، محمود بن ابی القاسم الطهرانی، 1302 ق.
2. آلاء الرحیم فی الرد علی تحریف القرآن، تهران، مکتبه الإسلام.
3. البرهان علی عدم تحریف القرآن، مهدی بروجردی، تهران، انتشارات مصطفوی، 1374 ش.
4. البرهان علی سلامه القرآن من الزیاده و النقصان، محمد سعیدی یاسین، بیروت،
1- (1) . جهت اطلاعات بیشتر ر. ک: سلامه القرآن من التحریف، فتح الله نجّارزادگان، ص23 به بعد.