اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 15

2. تعاریف و مفاهیم

اشاره

اهداف: 1) تبیین مفهوم اعجاز در لغت و اصطلاح؛ 2) کسب توانایی در ایجاد تمایز میان معجزه و علوم غریبه؛ هم چون سحر و کهانت، از راه شناخت عناصر ماهوی اعجاز.

مقدمه

پیش از پرداختن به اعجاز «قرآن»، تبیین مفهوم اعجاز، امری ضروری است تا بتوان بر اساس آن، مسائل و موضوعات مربوط به اعجاز را تجزیه و تحلیل نمود. از این رو، ابتدا به مفهوم واژه معجزه و اعجاز می پردازیم تا زمینه ای برای طرح دو پرسش فراهم آید: نخست این که آیا معجزه در علم کلام نیز به همان معنای لغوی آن است و دیگر آن که آیا در «قرآن کریم» این واژه به کار رفته یا از واژه های دیگری استفاده شده است؟

تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز

برخی گفته اند که واسط بن عطاء (م 131 ق.) - شیخ معتزله در بصره -، نخستین بار واژه اعجاز را به کار برد و گفت: اعجاز «قرآن» به ذات «قرآن» نیست؛ بلکه به منصرف نمودن فکر مردم توسط خداوند، از معارضه با آن است». سخن واسط بن عطاء اشاره به دیدگاهی دارد که پس از وی، ابراهیم بن سیار (م 231 ق.) آن را پایه گذاری کرد و به دیدگاه «صرفه» معروف گردید. واژه معجزه به معنای مصطلح آن، از اواخر قرن دوم و اوایل قرن سوم شایع شد. برخی دیگر بر این باوراند که این دو واژه به معنای مصطلح، از نیمه دوم قرن سوم یا ابتدای قرن چهارم رواج یافته است.