اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 156

تحریف لفظی دارد و تحریف لغوی، اختصاص به تحریف معنوی. بنابراین می توان گفت که «قرآن» در استعمالات خود، تحریف را جز در معنای لغوی آن به کار نبرده است؛ ولی محور در مباحث تحریف ناپذیری «قرآن»، به تحریف لفظی و اصطلاحی مربوط می شود (1).

اقسام تحریف

با نگاهی جامع و دقیق می توان تحریف را در هفت گونه تقسیم و تعریف نمود که در ذیل ارائه می شود:

1. تحریف در دلالت کلام: یعنی تفسیر و تأویل ناروا؛ به گونه ای که لغت با تفسیر هماهنگ نبوده، وضع و قرینه ای بر آن دلالت نداشته، صرفاً به دلخواه تفسیر و تأویل گردیده باشد. این گونه تأویل غیر مستند را «تأویل باطل و تفسیر به رأی» می شمارند. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) فرموده است:

« من فسر القرآن برأیه فلیتبوأ مقعده من النار (2); هرکس قرآن را به دلخواه خود تفسیر کند، باید جایگاه خود را در آتش مشخّص سازد».

2. ثبت آیه یا سوره در مصحف، برخلاف ترتیب نزول: درباره سوره ها این گونه جابه جایی صورت گرفته است; ولی در آیات، احتمال آن بسیار ضعیف است.

3. اختلاف قرائت که برخلاف قرائت مشهور باشد: این کار از صدر اول تا قرن ها ادامه داشته است و کسانی از قرّاء برخلاف قرائت معروف قرائت می کرده اند؛ یعنی آیه به شکلی خاص نازل شده؛ ولی قاری آن را به گونه دیگری می خواند. به عنوان مثال برخی از قرّاء براساس اجتهاد شخصی خود: فَالْیَوْمَ نُنَجِّیکَ را به صورت «فالیوم ننحیک» و یا لِمَنْ خَلْفَکَ را به صورت «لِمَنْ خَلَقَکَ» می خواندند و یا فَتَبَیَّنُوا 3 را به صورت «فتثبّتوا» قرائت می کردند.

4. اختلاف در لهجه: هر یک از قبایل عرب، لهجه ای ویژه خود داشتند و برخلاف لهجه قریش، «قرآن» را تلاوت می کردند; حال آن که طبق قول مشهور، «قرآن» به لهجه قریش نازل شده بود; البته پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) این اختلاف لهجه ها را اجازه فرمود. حدیث