- سخن ناشر 1
- پیشگفتار 3
- اشاره 3
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 4
- سخنی با اساتید محترم 5
- بخش اول: اعجاز قرآن 6
- اشاره 6
- اشاره 7
- اشاره 7
- تعریف اعجاز قرآن 7
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 7
- 1. کلیات 7
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 8
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 8
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 8
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 8
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 9
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 10
- چکیده 12
- پرسش 13
- منابع مطالعه و پژوهش 14
- 2. تعاریف و مفاهیم 15
- اشاره 15
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 15
- مقدمه 15
- اعجاز در لغت 16
- کاربرد قرآنی اعجاز 17
- اعجاز در اصطلاح 18
- شرایط و ویژگی های اعجاز 19
- برترین معجزه 20
- ویژگی های دیگر قرآن 20
- چکیده 21
- پرسش 22
- منابع مطالعه و پژوهش 22
- تحدّی در اصطلاح 23
- اشاره 23
- 3. تحدّی قرآن 23
- تحدّی در لغت 23
- اشاره 24
- الف) تحدّی در مکه 24
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 24
- ب) تحدّی در مدینه 25
- تحدّی در برتری سخن 27
- نقد نظریه بنت الشاطی 28
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 28
- چکیده 29
- پرسش 30
- منابع مطالعه و پژوهش 30
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 31
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 31
- مقدمه 31
- اشاره 31
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 32
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 34
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 35
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 35
- امام سجاد (علیه السلام) 36
- امام باقر (علیه السلام) 37
- امام صادق (علیه السلام) 37
- امام رضا (علیه السلام) 38
- امام کاظم (علیه السلام) 38
- امام عسکری (علیه السلام) 39
- امام هادی (علیه السلام) 39
- امام جواد (علیه السلام) 39
- امام عصر (عج) 40
- چکیده 40
- پرسش 41
- منابع مطالعه و پژوهش 42
- اشاره 43
- 1. ولید بن مغیره 43
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 43
- مقدمه 43
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 45
- 3. نضربن حارث 46
- 4. عتبه بن ربیعه 47
- 5. انیس بن جناده 48
- چکیده 49
- پرسش 49
- منابع مطالعه و پژوهش 50
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 51
- 1. شیخ مفید 51
- مقدمه 51
- اشاره 51
- 2. شیخ طوسی 52
- 3. محمدباقر مجلسی 53
- 4. علاّمه بلاغی 55
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 55
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 57
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 58
- چکیده 59
- پرسش 60
- منابع مطالعه و پژوهش 60
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 61
- اشاره 61
- 1. خطّابی 61
- 2. باقلانی 62
- 3. جرجانی 62
- 4. فخر رازی 63
- 5. زرکشی 64
- 6. سیوطی 65
- 7. رافعی 66
- چکیده 67
- منابع مطالعه و پژوهش 68
- پرسش 68
- اشاره 69
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- مقدمه 69
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 71
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 74
- اشاره 74
- جریان حدیبیه 75
- نقد و بررسی 75
- چکیده 78
- پرسش 78
- منابع مطالعه و پژوهش 79
- مقدمه 80
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 80
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 80
- اشاره 80
- اشاره 81
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 81
- الف) گزینش کلمات 82
- ب) سبک و شیوه بیان 83
- ج) نظم آهنگ قرآن 84
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 86
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 88
- چکیده 89
- پرسش 90
- منابع مطالعه و پژوهش 91
- مقدمه 92
- اشاره 92
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 92
- معارف 93
- احکام 95
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 95
- جامعیت احکام اسلامی 97
- چکیده 99
- منابع مطالعه و پژوهش 100
- پرسش 100
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 101
- اشاره 101
- مقدمه 101
- اشاره 103
- شأن نزول 103
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 103
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 104
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 105
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 106
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 106
- پرسش 108
- چکیده 108
- منابع مطالعه و پژوهش 109
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 110
- اشاره 110
- موجبات اختلاف 112
- پرسش 116
- چکیده 116
- منابع مطالعه و پژوهش 117
- اشاره 118
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 118
- اشاره 119
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 119
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 119
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 120
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 121
- 4. آب؛ منشأ حیات 123
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 124
- چکیده 125
- پرسش 126
- منابع مطالعه و پژوهش 126
- اشاره 128
- مقدمه 128
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 128
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 128
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 129
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 130
- دیدگاه سید مرتضی 131
- نقد رأی ابن حزم 131
- نقد رأی سید مرتضی 131
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 132
- تفتازانی 132
- زملکانی 132
- قاضی ابوبکر 133
- شهرستانی 133
- چکیده 134
- پرسش 135
- منابع مطالعه و پژوهش 135
- مقدمه 136
- 15. معارضان اعجاز قرآن 136
- 1. مسیلمه کذّاب 136
- اشاره 136
- 2. عبدالله بن مقفع 138
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 140
- 4. ابو العلاء معری 140
- تحلیل 141
- 5. ابوالطیب متنبّی 141
- چکیده 142
- پرسش 143
- منابع مطالعه و پژوهش 143
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 144
- اشاره 144
- مقدمه 145
- 1. کلیات 145
- اشاره 145
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 146
- کتاب شناسی تحریف 148
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 149
- چکیده 150
- پرسش 151
- منابع مطالعه و پژوهش 152
- 2. تعاریف و مفاهیم 153
- تحریف در لغت 153
- اشاره 153
- تحریف در اصطلاح 155
- اقسام تحریف 156
- نکته دوَم 158
- نکته اوّل 158
- چکیده 159
- منابع مطالعه و پژوهش 160
- پرسش 160
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 161
- اشاره 161
- مقدمه 161
- شیخ صدوق 162
- شیخ طوسی 163
- شیخ مفید 163
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 164
- علاّمه طبرسی 164
- محقّق اردبیلی 165
- شیخ بهائی 165
- سید بن طاووس 165
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 166
- ملاّ محسن فیض کاشانی 166
- محقّق تبریزی 167
- آیه الله خوئی 168
- علاّمه طباطبایی 168
- امام خمینی (رحمه الله) 169
- پرسش 170
- چکیده 170
- منابع مطالعه و پژوهش 171
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 172
- اشاره 172
- مقدمه 172
- ابوالحسن اشعری 172
- محمد مدنی (معاصر) 173
- عبدالله درّاز (معاصر) 173
- تیجانی سماوی (معاصر) 174
- رحمت الله هندی 175
- تهمت های ناروا 176
- چکیده 178
- پرسش 179
- منابع مطالعه و پژوهش 180
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 181
- حکم بدیهی عقل 181
- مقدمه 181
- اشاره 181
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 183
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 184
- شبهه 186
- پاسخ شبهه ی مذکور 186
- چکیده 187
- پرسش 188
- منابع مطالعه و پژوهش 188
- اشاره 189
- اشاره 189
- مقدمه 189
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 189
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 189
- اشکال دوّم 191
- اشکال اوّل 191
- آیه نفی باطل 192
- اشاره 192
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 193
- اشکال 193
- چکیده 195
- پرسش 196
- منابع مطالعه و پژوهش 196
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 197
- اشاره 197
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 197
- مقدمه 197
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 198
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 198
- 4. روایات عرض بر قرآن 199
- 5. حدیث ثقلین 201
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 202
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 202
- چکیده 203
- پرسش 204
- منابع مطالعه و پژوهش 205
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 206
- مقدمه 206
- اشاره 206
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 207
- اشاره 207
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 207
- ب) فقدان امکانات مادی 208
- نقد دیدگاه بلاشر 208
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 209
- اشاره 209
- نقد 210
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 210
- اشاره 210
- جنجال گلدزیهر 211
- نقد 211
- اشاره 211
- نقد 212
- نقد 212
- چکیده 213
- پرسش 214
- منابع مطالعه و پژوهش 215
- 9. تحریف در عهدین 216
- اشاره 216
- مقدمه 216
- نقد 216
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 216
- اشاره 216
- تحریف در نحوه گویش 217
- اشاره 218
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 218
- پاسخ 219
- اشکال 219
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 220
- اشاره 220
- چکیده 222
- پرسش 223
- منابع مطالعه و پژوهش 224
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 225
- اشاره 225
- اشاره 225
- مقدمه 225
- 1. آیه «رجم» 225
- نقد 226
- اشاره 226
- 2. آیه رغبت (اعراض) 226
- تحلیل 227
- 3. آیه فراش 227
- 4. آیه جهاد 227
- 6. افزایش در مصحف عایشه 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 228
- نقد 228
- نقد 229
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 229
- نقد 229
- اشاره 229
- 8. حذف دو آیه از مصحف 230
- نقد 230
- اشاره 230
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 230
- اشاره 230
- اشاره 231
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 231
- نقد 231
- نقد 232
- چکیده 232
- پرسش 233
- منابع مطالعه و پژوهش 234
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 235
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 235
- اشاره 235
- اشاره 235
- نقد 235
- اشاره 236
- نقد 236
- اشاره 236
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 236
- 13. اجتهاد نابجا 236
- نقد 237
- نقد 237
- تحلیل 238
- نقد 238
- اشاره 238
- اشاره 238
- 15. افزودن یک «کلمه» 238
- 14. تبدیل یک حرف 238
- 16. چهار کلمه نادرست! 239
- پرسش 243
- چکیده 243
- منابع مطالعه و پژوهش 244
- مقدمه 245
- اشاره 245
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 245
- نقد 246
- نقد 247
- بررسی 249
- بررسی 250
- بررسی 250
- بررسی 251
- بررسی 253
- چکیده 254
- منابع مطالعه و پژوهش 255
- پرسش 255
- اشاره 256
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 256
- مقدمه 256
- 1. روایات تفسیری 257
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 258
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 259
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 259
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 260
- چکیده 262
- پرسش 263
- منابع مطالعه و پژوهش 264
- اشاره 265
- 1. رساله ای ناشناس 265
- مقدمه 265
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 265
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 266
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 267
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 267
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 268
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 269
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 269
- چکیده 270
- پرسش 271
- منابع مطالعه و پژوهش 272
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 273
- اشاره 273
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 273
- مقدمه 273
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 274
- 10. کتاب الفرقان 277
- چکیده 278
- نقد 278
- منابع مطالعه و پژوهش 279
- پرسش 279
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 280
- کتابنامه 280
- الف) منابع اصلی 280
ولی همین دسته، نسبت به زیادتی در قرآن به کلی منکرند و می گویند: هرگز در «قرآن» زیادتی رخ نداده است.
دسته دوم، محققان و صاحبان نظر و اجتهادند که هر دو جهت زیادت و نقص را منکرند. آنان می گویند: «قرآن» هم چنان که بر پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نازل شده، تاکنون دست نخورده مانده و از گزند تحریف، به طور مطلق، در امان بوده و زیادت، نقص و تبدیل و تغییری در آن حاصل نشده است (1).
عبدالله درّاز (معاصر)
دکتر محمدعبدالله درّاز نیز به نزاهت حریم شیعه از قول به تحریف شهادت داده، می نویسد:
هرچه باشد، «قرآن» حاضر یگانه کتابی است که در جهان اسلام - از جمله میان فرقه های شیعه - در طول سیزده قرن رواج داشته و دارد. ما در این جا عقیده شیعه امامیه را از کتاب «ابو جعفر صدوق» ذکر می کنیم که می نویسد: «به اعتقاد ما مجموع قرآنی که خداوند متعال به پیامبرش حضرت محمد (صلی الله علیه و آله) وحی فرمود، همین است که در یک مجلّد و در دسترس همگان قرار دارد و هرگز بیش از آن نبوده و هرکس نسبت دهد که ما معتقدیم «قرآن» بیش از این مقدار بوده، دروغ گو است (2).
محمد مدنی (معاصر)
شیخ محمد محمد مدنی استاد دانشکده شریعت دانشگاه «الازهر» می گوید:
به خدا پناه می بریم از کسی که بگوید به عقیده شیعیان «قرآن» ناقص است. تنها برخی روایات در کتب آنها ذکر شده که نظیر آن در منابع ما نیز نقل گردیده و محققان از هر دو فرقه، آن روایات را تضعیف نموده، بطلان آن را روشن ساخته اند و در میان شیعیان امامیه یا زیدیه هیچ کس چنین باوری ندارد; همان گونه که در میان محقّقان و عالمان سنّی نیز کسی این اعتقاد را ندارد. هرکس بخواهد، می تواند به منابعی هم چون
1- (1) . ر. ک: مقالات الاسلامیین، ابوالحسن اشعری، ج1، ص119 و 120; صیانه القرآن من التحریف، محمدهادی معرفت، ص79 - 81.
2- (2) . المدخل الی القرآن الکریم، عبدالله درّاز، ص39 و 40.