اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 19

شایان ذکر است از میان تعاریف مذکور، تعریف مؤلف کتاب البیان، جامع تر و مناسب تر به نظر می رسد; چرا که به همه شرایط و ویژگی های اعجاز اشاره نموده است.

شرایط و ویژگی های اعجاز

براساس تعاریف مذکور، برای تحقق معجزه می توان شرایط زیر را بیان نمود:

1. توسط مدّعی نبوّت صورت پذیرد:

کارهایی می تواند معجزه به شمار آید که شخص مدعی نبوّت، آنها را برای اثبات حقّانیت خود اقامه کند. از این رو، انجام اموری، هرچند فوق توان بشر - مانند حرکت خورشید، ماه، ستارگان، نزول باد، باران و رویش گیاهان - را نمی توان معجزه دانست; چرا که آنها کار مستقیم پروردگار است و مدّعی نبوّت، آنها را برای اثبات ادعای خویش اقامه نکرده؛ از جمله اموری هستند که در قبل هم جریان داشته اند.

2. مطابق با خواسته او باشد:

برای مثال اگر شخصی مدّعی شفای نابینایی است، باید همان کار را انجام دهد; ولی اگر پس از چنین ادّعایی، فرد مذکور شنوا شود - اگر چه قبلاً ناشنوا هم بوده است - این اتفاق، معجزه او محسوب نمی شود؛ هرچند از توان دیگران خارج باشد.

3. دیگران از انجام آن ناتوان باشند:

اگر امری باشد که دیگران بتوانند آن را به واسطه تعلیم، ریاضت و... انجام دهند، معجزه به شمار نمی رود. بنابراین، معجزه قابل فراگیری و آموزش نیست. بدین ترتیب سحر، جادو و دیگر علوم غریبه، معجزه محسوب نمی شوند.

4. همراه با تحدّی باشد:

در معجزات، مدّعی نبوّت باید دیگران را به مقابله و مبارزه دعوت نموده، با انجام امری فوق العاده و نیز اثبات عجز دیگران، ادعای خود را ثابت کند; مانند تحدّی پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) در مورد قرآن؛ آن جا که می فرماید: «اگر درباره آن چه بر بنده خود نازل کردیم شک و تردید دارید، یک سوره همانند آن بیاورید و گواهان خود را - غیر از خدا - بر این کار دعوت کنید؛ اگر راست می گویید» (1).