- سخن ناشر 1
- پیشگفتار 3
- اشاره 3
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 4
- سخنی با اساتید محترم 5
- اشاره 6
- بخش اول: اعجاز قرآن 6
- اشاره 7
- اشاره 7
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 7
- 1. کلیات 7
- تعریف اعجاز قرآن 7
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 8
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 8
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 8
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 8
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 9
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 10
- چکیده 12
- پرسش 13
- منابع مطالعه و پژوهش 14
- اشاره 15
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 15
- 2. تعاریف و مفاهیم 15
- مقدمه 15
- اعجاز در لغت 16
- کاربرد قرآنی اعجاز 17
- اعجاز در اصطلاح 18
- شرایط و ویژگی های اعجاز 19
- برترین معجزه 20
- ویژگی های دیگر قرآن 20
- چکیده 21
- پرسش 22
- منابع مطالعه و پژوهش 22
- تحدّی در اصطلاح 23
- اشاره 23
- 3. تحدّی قرآن 23
- تحدّی در لغت 23
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 24
- اشاره 24
- الف) تحدّی در مکه 24
- ب) تحدّی در مدینه 25
- تحدّی در برتری سخن 27
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 28
- نقد نظریه بنت الشاطی 28
- چکیده 29
- پرسش 30
- منابع مطالعه و پژوهش 30
- مقدمه 31
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 31
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 31
- اشاره 31
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 32
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 34
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 35
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 35
- امام سجاد (علیه السلام) 36
- امام باقر (علیه السلام) 37
- امام صادق (علیه السلام) 37
- امام رضا (علیه السلام) 38
- امام کاظم (علیه السلام) 38
- امام هادی (علیه السلام) 39
- امام عسکری (علیه السلام) 39
- امام جواد (علیه السلام) 39
- چکیده 40
- امام عصر (عج) 40
- پرسش 41
- منابع مطالعه و پژوهش 42
- اشاره 43
- مقدمه 43
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 43
- 1. ولید بن مغیره 43
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 45
- 3. نضربن حارث 46
- 4. عتبه بن ربیعه 47
- 5. انیس بن جناده 48
- چکیده 49
- پرسش 49
- منابع مطالعه و پژوهش 50
- اشاره 51
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 51
- مقدمه 51
- 1. شیخ مفید 51
- 2. شیخ طوسی 52
- 3. محمدباقر مجلسی 53
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 55
- 4. علاّمه بلاغی 55
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 57
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 58
- چکیده 59
- منابع مطالعه و پژوهش 60
- پرسش 60
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 61
- اشاره 61
- 1. خطّابی 61
- 3. جرجانی 62
- 2. باقلانی 62
- 4. فخر رازی 63
- 5. زرکشی 64
- 6. سیوطی 65
- 7. رافعی 66
- چکیده 67
- پرسش 68
- منابع مطالعه و پژوهش 68
- مقدمه 69
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- اشاره 69
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 71
- اشاره 74
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 74
- جریان حدیبیه 75
- نقد و بررسی 75
- چکیده 78
- پرسش 78
- منابع مطالعه و پژوهش 79
- اشاره 80
- مقدمه 80
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 80
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 80
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 81
- اشاره 81
- الف) گزینش کلمات 82
- ب) سبک و شیوه بیان 83
- ج) نظم آهنگ قرآن 84
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 86
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 88
- چکیده 89
- پرسش 90
- منابع مطالعه و پژوهش 91
- اشاره 92
- مقدمه 92
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 92
- معارف 93
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 95
- احکام 95
- جامعیت احکام اسلامی 97
- چکیده 99
- منابع مطالعه و پژوهش 100
- پرسش 100
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 101
- اشاره 101
- مقدمه 101
- اشاره 103
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 103
- شأن نزول 103
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 104
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 105
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 106
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 106
- پرسش 108
- چکیده 108
- منابع مطالعه و پژوهش 109
- اشاره 110
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 110
- موجبات اختلاف 112
- پرسش 116
- چکیده 116
- منابع مطالعه و پژوهش 117
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 118
- اشاره 118
- اشاره 119
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 119
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 119
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 120
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 121
- 4. آب؛ منشأ حیات 123
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 124
- چکیده 125
- پرسش 126
- منابع مطالعه و پژوهش 126
- اشاره 128
- مقدمه 128
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 128
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 128
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 129
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 130
- نقد رأی ابن حزم 131
- نقد رأی سید مرتضی 131
- دیدگاه سید مرتضی 131
- زملکانی 132
- تفتازانی 132
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 132
- قاضی ابوبکر 133
- شهرستانی 133
- چکیده 134
- پرسش 135
- منابع مطالعه و پژوهش 135
- 1. مسیلمه کذّاب 136
- مقدمه 136
- 15. معارضان اعجاز قرآن 136
- اشاره 136
- 2. عبدالله بن مقفع 138
- 4. ابو العلاء معری 140
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 140
- 5. ابوالطیب متنبّی 141
- تحلیل 141
- چکیده 142
- منابع مطالعه و پژوهش 143
- پرسش 143
- اشاره 144
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 144
- 1. کلیات 145
- مقدمه 145
- اشاره 145
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 146
- کتاب شناسی تحریف 148
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 149
- چکیده 150
- پرسش 151
- منابع مطالعه و پژوهش 152
- تحریف در لغت 153
- اشاره 153
- 2. تعاریف و مفاهیم 153
- تحریف در اصطلاح 155
- اقسام تحریف 156
- نکته دوَم 158
- نکته اوّل 158
- چکیده 159
- منابع مطالعه و پژوهش 160
- پرسش 160
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 161
- اشاره 161
- مقدمه 161
- شیخ صدوق 162
- شیخ طوسی 163
- شیخ مفید 163
- علاّمه طبرسی 164
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 164
- محقّق اردبیلی 165
- شیخ بهائی 165
- سید بن طاووس 165
- ملاّ محسن فیض کاشانی 166
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 166
- محقّق تبریزی 167
- آیه الله خوئی 168
- علاّمه طباطبایی 168
- امام خمینی (رحمه الله) 169
- چکیده 170
- پرسش 170
- منابع مطالعه و پژوهش 171
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 172
- اشاره 172
- مقدمه 172
- ابوالحسن اشعری 172
- محمد مدنی (معاصر) 173
- عبدالله درّاز (معاصر) 173
- تیجانی سماوی (معاصر) 174
- رحمت الله هندی 175
- تهمت های ناروا 176
- چکیده 178
- پرسش 179
- منابع مطالعه و پژوهش 180
- حکم بدیهی عقل 181
- مقدمه 181
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 181
- اشاره 181
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 183
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 184
- شبهه 186
- پاسخ شبهه ی مذکور 186
- چکیده 187
- پرسش 188
- منابع مطالعه و پژوهش 188
- اشاره 189
- اشاره 189
- مقدمه 189
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 189
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 189
- اشکال اوّل 191
- اشکال دوّم 191
- آیه نفی باطل 192
- اشاره 192
- اشکال 193
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 193
- چکیده 195
- منابع مطالعه و پژوهش 196
- پرسش 196
- اشاره 197
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 197
- مقدمه 197
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 197
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 198
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 198
- 4. روایات عرض بر قرآن 199
- 5. حدیث ثقلین 201
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 202
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 202
- چکیده 203
- پرسش 204
- منابع مطالعه و پژوهش 205
- اشاره 206
- مقدمه 206
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 206
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 207
- اشاره 207
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 207
- ب) فقدان امکانات مادی 208
- نقد دیدگاه بلاشر 208
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 209
- اشاره 209
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 210
- نقد 210
- اشاره 210
- جنجال گلدزیهر 211
- اشاره 211
- نقد 211
- نقد 212
- نقد 212
- چکیده 213
- پرسش 214
- منابع مطالعه و پژوهش 215
- مقدمه 216
- 9. تحریف در عهدین 216
- اشاره 216
- نقد 216
- اشاره 216
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 216
- تحریف در نحوه گویش 217
- اشاره 218
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 218
- پاسخ 219
- اشکال 219
- اشاره 220
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 220
- چکیده 222
- پرسش 223
- منابع مطالعه و پژوهش 224
- اشاره 225
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 225
- 1. آیه «رجم» 225
- اشاره 225
- مقدمه 225
- نقد 226
- اشاره 226
- 2. آیه رغبت (اعراض) 226
- تحلیل 227
- 4. آیه جهاد 227
- 3. آیه فراش 227
- 6. افزایش در مصحف عایشه 228
- اشاره 228
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 228
- اشاره 228
- نقد 228
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 229
- نقد 229
- نقد 229
- اشاره 229
- اشاره 230
- 8. حذف دو آیه از مصحف 230
- نقد 230
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 230
- اشاره 230
- نقد 231
- اشاره 231
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 231
- نقد 232
- چکیده 232
- پرسش 233
- منابع مطالعه و پژوهش 234
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 235
- اشاره 235
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 235
- اشاره 235
- نقد 235
- اشاره 236
- 13. اجتهاد نابجا 236
- اشاره 236
- نقد 236
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 236
- نقد 237
- نقد 237
- تحلیل 238
- اشاره 238
- نقد 238
- 14. تبدیل یک حرف 238
- 15. افزودن یک «کلمه» 238
- اشاره 238
- 16. چهار کلمه نادرست! 239
- چکیده 243
- پرسش 243
- منابع مطالعه و پژوهش 244
- اشاره 245
- مقدمه 245
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 245
- نقد 246
- نقد 247
- بررسی 249
- بررسی 250
- بررسی 250
- بررسی 251
- بررسی 253
- چکیده 254
- پرسش 255
- منابع مطالعه و پژوهش 255
- مقدمه 256
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 256
- اشاره 256
- 1. روایات تفسیری 257
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 258
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 259
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 259
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 260
- چکیده 262
- پرسش 263
- منابع مطالعه و پژوهش 264
- مقدمه 265
- اشاره 265
- 1. رساله ای ناشناس 265
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 265
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 266
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 267
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 267
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 268
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 269
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 269
- چکیده 270
- پرسش 271
- منابع مطالعه و پژوهش 272
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 273
- اشاره 273
- مقدمه 273
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 273
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 274
- 10. کتاب الفرقان 277
- چکیده 278
- نقد 278
- پرسش 279
- منابع مطالعه و پژوهش 279
- کتابنامه 280
- الف) منابع اصلی 280
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 280
چنان که در منتخب «کنز العمال» آمده است، «آن سوره، همانند سوره بقره یا طولانی تر از آن بود» (1). و عروه از خاله اش (عایشه) روایت کرده که «سوره احزاب در زمان پیامبر (صلی الله علیه و آله) دویست آیه بود و هنگامی که عثمان مصحف ها را تدوین نمود، به بیش از مقدار کنونی دست نیافتیم» (2).
نقد
به نظر می رسد که این حدیث را نیز بر زبان صحابی بزرگوار، ابی بن کعب، بسته اند؛ زیرا معهود نیست که مصحف ابی با دیگر مصاحف، واجد چنین تفاوتی باشد. شاید بعدها این دروغ را به او بسته اند تا ادّعای عمر درباره آیه «رجم» را تأیید کرده و او را از تنهایی و انفراد در نقل، رهایی بخشند و بدین منظور سندهایی جعل کرده اند که از بزرگان و اقطاب شیعه تشکیل شده؛ هم چون یزید بن ابی زیاد هاشمی که ابن حجر درباره اش می نویسد: «او از پیشوایان بزرگ شیعه بود» (3) و زرّ بن حبیش کوفی که از یاران حضرت علی (علیه السلام) بود و براساس اذعان «عاصم»، بر همه همگنان خویش سبقت یافته بود (4) و ابی بن کعب که رئیس قاریان «قرآن» و جزء گروهی بود که در «روز سقیفه» بر هواداری از علی (علیه السلام) پایدار ماندند (5)؛ اما عایشه رابطه خوبی با عثمان نداشت و شاید می خواسته از این طریق، به او طعنه و گزندی برساند؛ ولی با تعبیری که مصالح اسلام در آن رعایت نشده است.
10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات»
اشاره
مسلم از ابوالاسود روایت می کند که ابوموسی اشعری به قاریان اهل بصره گفت: «ما سوره ای می خواندیم که به لحاظ اندازه و شدت مطالب، مثل سوره برائت بود; ولی آن
1- (1) . چاپ شده در حاشیه مسند، ج4، ص43.
2- (2) . الاتقان، سیوطی، ج3، ص72.
3- (3) . تهذیب التهذیب، ج11، ص329، شماره 630.
4- (4) . همان، ج3، ص332، شماره 597.
5- (5) . شرح نهج البلاغه، ج2، ص51 و 52.