اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 236

12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی

اشاره

-1

یکی از تهمت هایی که به أبی بن کعب زده اند، افزودن دو سوره به نام سوره «خلع» و سوره «حفد» در آخر مصحف خود بود.

ابو عبید از ابن سیرین روایت می کند: «ابی بن کعب در مصحف خود، «فاتحه الکتاب» و «معوّذتین»، «اللهم انا نستعینک و اللهم ایاک نعبد» را نوشت; ولی ابن مسعود اینها را ننوشت و عثمان، تنها «فاتحه الکتاب» و «معوذتین» را نوشت.

نقد

علت آن که عبدالله بن مسعود، هیچ یک از موارد مذکور را ثبت نکرد، این بود که سوره «حمد» را معادل همه «قرآن» می دانست، نه بخشی از آن. او هم چنین معوذتین را - مثل حفد و خلع - به عنوان دو دعا می شناخت (2). پس می توان حدس زد که آن دو (حفد و خلع) دعایی بوده اند که پیامبر (صلی الله علیه و آله) گاه در قنوت می خوانده و أبی بن کعب آن دو را در آخر مصحف خویش، همان گونه که معمول بود، ثبت کرده بود; چرا که برخی از دعاها را در پایان مصاحف می نوشتند؛ اما این که واقعاً معتقد باشد که اینها دو سوره قرآنند، احتمالی است بعید؛ به ویژه این که نظم و اسلوب آنها مناسب نظم «قرآن» نیست.

هیئتی که از سوی عثمان، مسئول یکسان سازی مصاحف بودند، آن چه را که «قرآن» بود، در مصحف ثبت کردند و غیر آن را رها ساختند. کار این گروه، تأییدی بر این مطلب است که دعا بودن «حفد و خلع»، امری بسیار معروف بوده است.

13. اجتهاد نابجا

اشاره

به ابن عباس نسبت داده شده که - به گمان او - آیه: لا تَدْخُلُوا... 3 در اصل، «حتی تستأذنوا و تسلموا علی أهله» بوده و بر اثر اشتباه نویسنده، این تغییر به وجود آمده است. این روایت، توسط طبری نقل شده و حاکم نیز آن را صحیح دانسته است (3).

1- (1) . ر. ک: التمهید، محمدهادی معرفت، ج1، ص323.
2- (2) . التمهید، محمدهادی معرفت، ج1، ص312.
3- (4) . جامع البیان، ج18، ص87؛ مستدرک، حاکم، ج2، ص396.