اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 237

نقد

جاعل این حدیث چنین گمان کرده که شرط داخل شدن، اجازه گرفتن است؛ نه آشنا شدن که پس از ورود حاصل می شود; ولی تعبیر «استیناس»، حاکی از نکته ای دقیق است که «استیذان» فاقد آن است و آن این که شخصی که اجازه می گیرد، هرگاه با خوشحالی و گشاده رویی اهل خانه روبه رو نشد، اگر رضایت خاطر آنان را احساس کرد، در آن صورت با خاطری آسوده وارد آن منزل می شود. بدیهی است که این نکات لطیف و معانی دقیق، بر دانشمند برجسته ای هم چون ابن عباس مخفی نمی ماند.

هم چنین نسبت داده اند که به گمان ابن عباس، آیه: وَ قَضی رَبُّکَ أَلاّ تَعْبُدُوا إِلاّ إِیّاهُ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً 1 در اصل به گونه ای دیگر بوده و آن چه بر زبان پیامبر (صلی الله علیه و آله) نازل شد «و و صی ربّک...» بوده است; ولی هنگام نگارش، قلم نویسنده مرکّب زیادی برداشت، لذا «واو» به «صاد» چسبید (1); با توجه به این که در زمانهای نخست، مصاحف با نقطه و شکل خاصی نوشته نمی شد.

نقد

چنین اعتقاد و دیدگاهی خلاف اجماع امت اسلام است و شاید نمونه ای از اجتهاد در برابر نصّ به شمار آید.

توضیح مطلب این که گرچه از «قضای تکوینی» الهی نمی توان ممانعت نمود: وَ إِذا قَضی أَمْراً فَإِنَّما یَقُولُ لَهُ کُنْ فَیَکُونُ 3 ; ولی «قضای تشریعی» عبارت است از تکلیف بندگان به صورت امر و تشویق و یا نهی و بازداشتن. بندگان خدا در اطاعت یا سرپیچی از دستورات الهی مختارند و این اختیار، به منظور آزمایش بندگان، سودمند است; زیرا تکلیف بدون اختیار معنا ندارد.

خداوند متعال می فرماید: إِذا قَضَی اللّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ یَکُونَ لَهُمُ الْخِیَرَهُ مِنْ أَمْرِهِمْ