اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 257

«وَلایَخَافُ عُقْبَیها» را با «یاء» قرائت کرده اند و در سوره «فجر»، یعقوب، کسائی و سهل «ولا یُوَثِّقُ» را با فتح «ثا» خوانده اند. این قرائت ها که بر فرض ثبوت، امری متعارف بوده، هرگز به عنوان تحریف «قرآن» تلقی نمی شوند و تنها بیانگر اجتهاد قاریان در چگونگی قرائت «قرآن» است.

دویست روایت باقی مانده که مورد استناد اهل تحریف قرار گرفته اند، غالباً بر مسئله تحریف دلالت نداشته، درباره مسائل دیگری است; برای مثال، روایت جابر ابن عبداللَّه انصاری این گونه است:

قَالَ رَسُولُ الله (صلی الله علیه و آله) لِعَلّی بْنِ ابِی طَالِبَ (علیه السلام):

«یَا عَلِی! النَّاسُ خُلِقُوا مِنْ شَجَرِ شَتَّی وَخُلِقْتُ أَنَا وَأَنْتَ مِنْ شَجَرَه وَاحِدَه» ، یَقُولُ الله تَعَالَی: «وَ فِی الْأَرْضِ قِطَعٌ مُتَجاوِراتٌ» - حَتَّی بَلَغَ - یُسْقی بِماءٍ واحِدٍ 1 .

محدث نوری چنین پنداشته است که جمله «حتی بلغ» جزء آیه بوده و حضرت آن را تلاوت فرموده اند (1). در صورتی که عبارت مذکور، کلام راوی است; یعنی تا آن که رسید به این جا... و نیز از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که فرمودند: پدرم در نماز، پس از پایان سوره توحید، این جمله را می فرمود:

«کَذلِکَ اللهُ رَبّی» . و در بعضی از روایات سه مرتبه مستحب است. نوری گمان کرده است که جمله مذکور، جزء سوره «توحید» بوده که امام (علیه السلام) در پایان، آن را می خوانده است (2).

اما روایاتی که بر حسب ظاهر بر تحریف دلالت دارند - گرچه پس از تعمّق و دقّت نظر، چنین دلالتی برای آنها نیست - به چند دسته تقسیم می شوند:

1. روایات تفسیری

گاه امام (علیه السلام) در خلال تلاوت آیه و به منظور تبیین و شرح آیه، اندک تفسیری فرموده که امثال نوری، این گونه تفسیرهای تلاوت را جزء «قرآن» فرض کرده و از آن [مفهومِ]