- سخن ناشر 1
- اشاره 3
- پیشگفتار 3
- سخنی با دانش پژوهان عزیز 4
- سخنی با اساتید محترم 5
- بخش اول: اعجاز قرآن 6
- اشاره 6
- اشاره 7
- اشاره 7
- اهمیت و جایگاه اعجاز قرآن 7
- تعریف اعجاز قرآن 7
- 1. کلیات 7
- ب) اعجاز قرآن و نبوت پیامبراکرم (صلی الله علیه و آله) 8
- الف) اعجاز قرآن و وجود خداوند 8
- ج) اعجاز قرآن و عدم تحریف آن 8
- د) اعجاز قرآن و معارف آن 8
- کتاب شناسی اعجاز قرآن 9
- آثار پیشینیان درباره اعجاز قرآن 10
- چکیده 12
- پرسش 13
- منابع مطالعه و پژوهش 14
- 2. تعاریف و مفاهیم 15
- تاریخچه کاربرد واژه معجزه و اعجاز 15
- اشاره 15
- مقدمه 15
- اعجاز در لغت 16
- کاربرد قرآنی اعجاز 17
- اعجاز در اصطلاح 18
- شرایط و ویژگی های اعجاز 19
- برترین معجزه 20
- ویژگی های دیگر قرآن 20
- چکیده 21
- منابع مطالعه و پژوهش 22
- پرسش 22
- اشاره 23
- تحدّی در اصطلاح 23
- 3. تحدّی قرآن 23
- تحدّی در لغت 23
- الف) تحدّی در مکه 24
- اشاره 24
- آیات تحدّی و سیر نزول آنها 24
- ب) تحدّی در مدینه 25
- تحدّی در برتری سخن 27
- نقد نظریه بنت الشاطی 28
- جاودانگی تحدّی قرآن در کنار اعجاز 28
- چکیده 29
- پرسش 30
- منابع مطالعه و پژوهش 30
- 4. اعجاز قرآن از نگاه معصومین (علیهم السلام) 31
- مقدمه 31
- اشاره 31
- پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) و قرآن 31
- اعجاز قرآن از منظر علی (علیه السلام) 32
- قرآن از منظر حضرت زهرا (علیها السلام) 34
- امام حسین (علیه السلام) و قرآن 35
- قرآن از منظر امام حسن مجتبی (علیه السلام) 35
- امام سجاد (علیه السلام) 36
- امام صادق (علیه السلام) 37
- امام باقر (علیه السلام) 37
- امام کاظم (علیه السلام) 38
- امام رضا (علیه السلام) 38
- امام هادی (علیه السلام) 39
- امام جواد (علیه السلام) 39
- امام عسکری (علیه السلام) 39
- چکیده 40
- امام عصر (عج) 40
- پرسش 41
- منابع مطالعه و پژوهش 42
- مقدمه 43
- اشاره 43
- 1. ولید بن مغیره 43
- 5. اذعان مشرکان نسبت به اعجاز قرآن 43
- 2. طفیل بن عمروالدوسی 45
- 3. نضربن حارث 46
- 4. عتبه بن ربیعه 47
- 5. انیس بن جناده 48
- چکیده 49
- پرسش 49
- منابع مطالعه و پژوهش 50
- 1. شیخ مفید 51
- مقدمه 51
- 6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه 51
- اشاره 51
- 2. شیخ طوسی 52
- 3. محمدباقر مجلسی 53
- 5. علاّمه طباطبایی (رضی الله عنه) 55
- 4. علاّمه بلاغی 55
- 6. آیه الله خوئی (رضی الله عنه) 57
- 7. امام خمینی (رحمه الله) 58
- چکیده 59
- پرسش 60
- منابع مطالعه و پژوهش 60
- اشاره 61
- 7. اعجاز قرآن از نگاه علمای اهل سنّت 61
- 1. خطّابی 61
- 2. باقلانی 62
- 3. جرجانی 62
- 4. فخر رازی 63
- 5. زرکشی 64
- 6. سیوطی 65
- 7. رافعی 66
- چکیده 67
- پرسش 68
- منابع مطالعه و پژوهش 68
- 8. وجوه اعجاز قرآن (شخصیت پیامبر (صلی الله علیه و آله) 69
- مقدمه 69
- اشاره 69
- ویژگی امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 71
- امی بودن پیامبر از منظر روایات 74
- اشاره 74
- جریان حدیبیه 75
- نقد و بررسی 75
- چکیده 78
- پرسش 78
- منابع مطالعه و پژوهش 79
- 9. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز بیانی) 80
- ابعاد اعجاز بیانی قرآن 80
- مقدمه 80
- اشاره 80
- مهم ترین بخش های اعجاز بیانی 81
- اشاره 81
- الف) گزینش کلمات 82
- ب) سبک و شیوه بیان 83
- ج) نظم آهنگ قرآن 84
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 86
- ه-) نکته ها و ظرافت ها 88
- چکیده 89
- پرسش 90
- منابع مطالعه و پژوهش 91
- مقدمه 92
- اشاره 92
- 10. وجوه اعجاز قرآن (معارف عالی) 92
- معارف 93
- احکام 95
- قداست مقام انبیا (علیهم السلام) 95
- جامعیت احکام اسلامی 97
- چکیده 99
- منابع مطالعه و پژوهش 100
- پرسش 100
- 11. وجوه اعجاز قرآن (خبرهای غیبی) 101
- اشاره 101
- مقدمه 101
- اشاره 103
- 1. خبر پیروزی رومیان بر ایرانیان 103
- شأن نزول 103
- 2. خبر پیروزی مسلمانان در جنگ بدر 104
- 3. وعده بازگشت پیروزمندانه به مکه 105
- 5. پیروزی دین اسلام بر دیگر ادیان 106
- 4. وعده ی حفاظت از قرآن 106
- پرسش 108
- چکیده 108
- منابع مطالعه و پژوهش 109
- 12. وجوه اعجاز قرآن (هماهنگی و عدم وجود اختلاف) 110
- اشاره 110
- موجبات اختلاف 112
- پرسش 116
- چکیده 116
- منابع مطالعه و پژوهش 117
- اشاره 118
- 13. وجوه اعجاز قرآن (اعجاز علمی) 118
- اشاره 119
- 1. رتق و فتق امور آسمانها و زمین 119
- نمونه هایی از اشارات علمی در قرآن 119
- 2. نقش کوه ها در استواری زمین 120
- 3. دشواری تنفّس با افزایش ارتفاع 121
- 4. آب؛ منشأ حیات 123
- 5. پوشش هوایی حافظ زمین 124
- چکیده 125
- منابع مطالعه و پژوهش 126
- پرسش 126
- مقدمه 128
- اشاره 128
- 14. وجوه اعجاز قرآن (نظریه صرفه) 128
- دلیل قرآنی قائلین به «صرفه» 128
- تفسیرهای سه گانه در تبیین دیدگاه «صرفه» 129
- «صرفه» از نگاه ابن حزم 130
- نقد رأی ابن حزم 131
- دیدگاه سید مرتضی 131
- نقد رأی سید مرتضی 131
- زملکانی 132
- دلایل مخالفان دیدگاه «صرفه» 132
- تفتازانی 132
- شهرستانی 133
- قاضی ابوبکر 133
- چکیده 134
- منابع مطالعه و پژوهش 135
- پرسش 135
- 15. معارضان اعجاز قرآن 136
- اشاره 136
- مقدمه 136
- 1. مسیلمه کذّاب 136
- 2. عبدالله بن مقفع 138
- 4. ابو العلاء معری 140
- 3. سجاح بنت حارث تمیمیه 140
- 5. ابوالطیب متنبّی 141
- تحلیل 141
- چکیده 142
- منابع مطالعه و پژوهش 143
- پرسش 143
- بخش دوم: صیانت قرآن از تحریف 144
- اشاره 144
- 1. کلیات 145
- اشاره 145
- مقدمه 145
- منشأ پیدایش شبهه تحریف 146
- کتاب شناسی تحریف 148
- کتاب شناسی خاصّ تحریف 149
- چکیده 150
- پرسش 151
- منابع مطالعه و پژوهش 152
- تحریف در لغت 153
- اشاره 153
- 2. تعاریف و مفاهیم 153
- تحریف در اصطلاح 155
- اقسام تحریف 156
- نکته دوَم 158
- نکته اوّل 158
- چکیده 159
- منابع مطالعه و پژوهش 160
- پرسش 160
- 3. دیدگاه عالمان شیعه 161
- اشاره 161
- مقدمه 161
- شیخ صدوق 162
- شیخ طوسی 163
- شیخ مفید 163
- علاّمه طبرسی 164
- علاّمه حلّی (رحمه الله) 164
- محقّق اردبیلی 165
- شیخ بهائی 165
- سید بن طاووس 165
- ملاّ محسن فیض کاشانی 166
- شیخ الفقهاء کاشف الغطاء 166
- محقّق تبریزی 167
- آیه الله خوئی 168
- علاّمه طباطبایی 168
- امام خمینی (رحمه الله) 169
- چکیده 170
- پرسش 170
- منابع مطالعه و پژوهش 171
- 4. دیدگاه عالمان سنّی درباره مسئلهْ تحریف 172
- اشاره 172
- مقدمه 172
- ابوالحسن اشعری 172
- عبدالله درّاز (معاصر) 173
- محمد مدنی (معاصر) 173
- تیجانی سماوی (معاصر) 174
- رحمت الله هندی 175
- تهمت های ناروا 176
- چکیده 178
- پرسش 179
- منابع مطالعه و پژوهش 180
- حکم بدیهی عقل 181
- مقدمه 181
- 5. ادلّه نفی تحریف (دلایل عقلی) 181
- اشاره 181
- دلیل تواتر (ضرورت تواتر متن قرآن) 183
- ناسازگاری تحریف با اعجاز قرآن 184
- شبهه 186
- پاسخ شبهه ی مذکور 186
- چکیده 187
- منابع مطالعه و پژوهش 188
- پرسش 188
- اشاره 189
- اشاره 189
- آیه تحفیظ (حفظ ، ذکر) 189
- مقدمه 189
- 6. ادلّه نفی تحریف (دلایل قرآنی) 189
- اشکال دوّم 191
- اشکال اوّل 191
- آیه نفی باطل 192
- اشاره 192
- اشکال 193
- آیات تنزیه کننده قرآن از ریب و تردید 193
- چکیده 195
- پرسش 196
- منابع مطالعه و پژوهش 196
- اشاره 197
- مقدمه 197
- 7. ادلّه نفی تحریف (دلایل روایی) 197
- 1. روایت امام باقر (علیه السلام) 197
- 3. ترتیب مصحف در زمان ظهور حضرت مهدی (عج) 198
- 2. روایت امام صادق (علیه السلام) 198
- 4. روایات عرض بر قرآن 199
- 5. حدیث ثقلین 201
- 7. روایاتی که از «شأن نزول» تعبیر به «تنزیل» کرده اند 202
- 6. روایات دال بر کامل بودن سوره ها 202
- چکیده 203
- پرسش 204
- منابع مطالعه و پژوهش 205
- اشاره 206
- مقدمه 206
- 8. مستشرقان و مسئله تحریف 206
- الف) عدم آگاهی پیامبر (صلی الله علیه و آله) از رسالتش 207
- اشاره 207
- ادعای بلاشر، مبنی بر عدم ثبت آیات مکی در قرآن 207
- ب) فقدان امکانات مادی 208
- نقد دیدگاه بلاشر 208
- ادعای «کازانوفا»؛ مبنی بر افزایش دو آیه در «قرآن» توسط ابوبکر 209
- اشاره 209
- نقد 210
- اتهام «بول» (BUHL) به شیعیان، درباره اعتقاد به تحریف 210
- اشاره 210
- اشاره 211
- جنجال گلدزیهر 211
- نقد 211
- نقد 212
- نقد 212
- چکیده 213
- پرسش 214
- منابع مطالعه و پژوهش 215
- 9. تحریف در عهدین 216
- اشاره 216
- مقدمه 216
- نقد 216
- کتاب «عهدین» از نگاه محدث نوری 216
- اشاره 216
- تحریف در نحوه گویش 217
- اشاره 218
- نگاهی گذرا به تاریخ عهدین 218
- اشکال 219
- پاسخ 219
- اشاره 220
- همگونی رویدادها در گذشته و حال 220
- چکیده 222
- پرسش 223
- منابع مطالعه و پژوهش 224
- اشاره 225
- 10. تحریف نزد «حشویه» (1) 225
- مقدمه 225
- 1. آیه «رجم» 225
- اشاره 225
- 2. آیه رغبت (اعراض) 226
- نقد 226
- اشاره 226
- 4. آیه جهاد 227
- 3. آیه فراش 227
- تحلیل 227
- 6. افزایش در مصحف عایشه 228
- نقد 228
- اشاره 228
- اشاره 228
- 5. اشتمال قرآن بر یک میلیون و بیست و هفت هزار حرف! 228
- 7. کاسته شدن دو آیه از سوره بینه! 229
- نقد 229
- نقد 229
- اشاره 229
- 8. حذف دو آیه از مصحف 230
- نقد 230
- اشاره 230
- 9. سوره احزاب، بزرگ تر از سوره بقره! 230
- اشاره 230
- اشاره 231
- 10. سوره ای به اندازه سوره «برائت» وسوره ای دیگر، همانند «مسبحات» 231
- نقد 231
- نقد 232
- چکیده 232
- پرسش 233
- منابع مطالعه و پژوهش 234
- اشاره 235
- 11. از بین رفتن «قرآن» با کشته شدن حاملان آن 235
- 11. تحریف نزد حشویه (2) 235
- اشاره 235
- نقد 235
- 13. اجتهاد نابجا 236
- اشاره 236
- نقد 236
- اشاره 236
- 12. حذف دو سوره «خلع» و «حفد» از مصاحفی غیر مصحف أبی 236
- نقد 237
- نقد 237
- نقد 238
- تحلیل 238
- اشاره 238
- اشاره 238
- 14. تبدیل یک حرف 238
- 15. افزودن یک «کلمه» 238
- 16. چهار کلمه نادرست! 239
- چکیده 243
- پرسش 243
- منابع مطالعه و پژوهش 244
- اشاره 245
- مقدمه 245
- 12. تحریف نزد اخباری ها (1) 245
- نقد 246
- نقد 247
- بررسی 249
- بررسی 250
- بررسی 250
- بررسی 251
- بررسی 253
- چکیده 254
- پرسش 255
- منابع مطالعه و پژوهش 255
- مقدمه 256
- 13. تحریف نزد اخباری ها (2) 256
- اشاره 256
- 1. روایات تفسیری 257
- 2. روایات مربوط به تحریف معنوی 258
- 4. روایات مربوط به ظهور حضرت حجت (عج) و آوردن «قرآن» جدید، برخلاف «قرآن» موجود 259
- 3. روایات حاکی از افتادگی برخی آیات 259
- 5. روایات بیانگر فضایل اهل بیت (علیهم السلام) در قرآن 260
- چکیده 262
- پرسش 263
- منابع مطالعه و پژوهش 264
- مقدمه 265
- 1. رساله ای ناشناس 265
- اشاره 265
- 14. مهم ترین منابع قائلان به تحریف (1) 265
- 2. کتاب «سقیفه» سلیم بن قیس هلالی 266
- 4. تفسیر ابوالجارود زیاد بن منذر مرحوب 267
- 3. کتاب «القرائات» احمد بن محمد سیاری 267
- 5. تفسیر منسوب به علی بن ابراهیم قمی 268
- 7. کتاب احتجاج طبرسی 269
- 6. کتاب «استغاثه» علی بن احمد کوفی 269
- چکیده 270
- پرسش 271
- منابع مطالعه و پژوهش 272
- 8. تفسیر منسوب به امام عسگری (علیه السلام) 273
- اشاره 273
- 15. بررسی مهم ترین منابع قائلان به تحریف (2) 273
- مقدمه 273
- 9. تفاسیر مقطوع الاسناد 274
- 10. کتاب الفرقان 277
- چکیده 278
- نقد 278
- پرسش 279
- منابع مطالعه و پژوهش 279
- کتابنامه 280
- الف) منابع اصلی 280
- ب) منابع فرعی (مهم ترین منابع فرعی) 280
6. اعجاز قرآن از نگاه دانشمندان شیعه
اشاره
اهداف: 1) آشنایی با وجوه اعجاز «قرآن» از نگاه عالمان شیعه به منظور روشن شدن جزئیات و زوایای مختلف اعجاز قرآن؛ 2) تبیین استدلالی اعجاز قرآن.
مقدمه
بیشتر متکلمان و مفسران شیعه، در مورد جایگاه و عظمت اعجاز «قرآن»، مطالبی را ارائه نموده اند که بسیار سودمند است; ولی با بررسی آثار کلامی و تفسیری و علوم قرآنی؛ به ویژه در مورد اعجاز قرآن، به نظر می رسد که سخن از اعجاز «قرآن» به صورت کلامی و برهانی، به قرن سوّم باز می گردد و اگر پیش از آن هم مطرح بوده، به صورت مسئله ای مستقل و با روش کلامی مورد بحث قرار نگرفته است. در این جا به گونه ای مختصر، به دیدگاه آن دسته از مشاهیری که بحث مستقلی را به اعجاز قرآن اختصاص داده اند، می پردازیم:
1. شیخ مفید
محمد بن محمد بن نعمان، معروف به شیخ مفید (ت 413 ق.) از عالمان برجسته شیعه است که نزدیک به دویست جلد کتاب بزرگ و کوچک تألیف نمود (1). وی در کتاب اوائل المقالات فی المذاهب و المختارات، تحت عنوان «گفتاری در باب اعجاز قرآن» می نویسد:
1- (1) . فهرست، شیخ طوسی، ص157.