اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 67

رافعی معتقد است اعجاز «قرآن» به قلمرو خاصی باز نمی گردد؛ بلکه اعجاز آن در بلاغت، اسرار لغوی، کشف مقاصد، تألیف کلام و... است. از این جهت، «قرآن»، هم از نظر تاریخ و هم از جهت مشتمل بودن بر حقایق علمی معجزه بوده و هست; ولکن مهم ترین اعجاز «قرآن» به بُعد بیانی و ادبی آن باز می گردد (1). از نظر وی اسلوب «قرآن»، اساس اعجاز «قرآن» است که دربردارنده حسن نظم و ترکیب حروف و کلمات است که عرب از ارائه اثری همتای آن عاجز بود.

چکیده

1. خطّابی می نویسد: «بدان که قرآن معجزه است؛ زیرا دارای فصیح ترین الفاظ در زیباترین قالب های جمله و دربردارنده کامل ترین و صحیح ترین معانی است».

2. باقلاّنی معتقد است که بلاغت دارای ده نوع است که همه آنها در «قرآن» موجود می باشد و انواع بلاغت عبارتند از: ایجاز، تشبیه، استعاره، تلاؤم، فواصل، تجانس، تصریف، تضمین، مبالغه و حسن بیان.

3. جرجانی اساسی ترین وجه اعجاز را در نظم و تألیف «قرآن» می داند؛ نه معانی بلند آن; ولی این سخن او مردود است; زیرا معانی «قرآن» نیز به دلیل کاربرد «مثله» در آیات تحدّی معجزه است.

4. از نظر فخر رازی، در «قرآن» ویژگی هایی وجود دارد که به اقتضای اولیه موجب نقصان در اعجاز فصاحتی آن شود; اما با توجه به آن ویژگی ها، باز «قرآن» در اوج فصاحت و بلاغت قرار دارد. آن ویژگی ها عبارتند از: عدم توصیف مشاهدات، مراعات صدق، عمومیت فصاحت آن، تکرار عبارات قرآن، جامعیت و نظایر آن.

5. از نگاه زرکشی، اعجاز محدود به امر یا موضوع خاصی مثل اشتمال بر اخبار غیبی یا فصاحت و بلاغت و امثال آن نیست; بلکه همه آنها در کنار هم بیانگر اعجاز هستند، نه هریک به تنهایی; زیرا چه بسا برخی از کلام فصحا بتواند با یکی از وجوه مذکور مقابله کند؛ اما هیچ کس نمی تواند کتابی بیاورد که تمامی وجوه مذکور را با هم دارا باشد.