اعجاز قرآن و مصونیت از تحریف صفحه 9

بی کران معارف است که نمی توان به ژرفای حقایق و دانستنی های آن دست یافت. با اثبات اعجاز قرآن، الهی بودن محتوای آن [نیز] به اثبات می رسد و در این صورت، همه محتویات آن (اعم از عقاید، احکام، اخلاقیات، قصص و...) سخن خداست; زیرا سخن او، حق و مطابق با واقع و خطاناپذیر است. بنابراین، از رهگذر اعجاز می توان همه این آموزه ها را اموری اثبات شده، حق و مطابق با واقع دانست. (1)

کتاب شناسی اعجاز قرآن

ابتدا لازم است با پیشینه تاریخی بحثِ اعجاز آشنا شویم. نخستین مرحله از مباحث اعجاز قرآن، در آثار مفسران، متکلّمان و ادیبان یافت می شود که معتقد بودند، «قرآن» نشانه و برهانی بر رسالت پیامبر (صلی الله علیه و آله) است.

با بررسی های تاریخی، می توان پی برد که بحث اعجاز قرآن در نیمه دوم قرن دوم، آغاز شده است. در نخستین مباحث، دانشمندان مسلمان، با توجه به گفته های مخالفان و معارضان قرآن، سعی نموده اند سلامت «قرآن» را از هرگونه تناقض و اختلاف، چگونگی عبارت ها، واژه ها، ترکیب ها، فنون بدیع، استعارات و تشبیهات «قرآن» نشان داده، عظمت «قرآن» را یادآوری نمایند.

در پایان قرن دوم و آغاز قرن سوم، مباحث اعجاز قرآن، به گونه استوارتری شکل گرفت که در نهایت، به تدوین کتاب های مستقلی در آن قرن منتهی شد; آثاری چون معانی القرآن از یحیی بن زیاد فرّاء (م 207 ق.) و کتاب مجاز القرآن از ابوعبیده معمر بن مثنی (م 209 ق.).

ابواسحاق ابراهیم نظام معتزلی (م 220 ق.) در اوایل قرن سوم و به دنبال مباحث نظم قرآن، نظریه «صرفه» را در اعجاز «قرآن» مطرح نمود و سپس شاگردش (ابو عثمان عمرو بن بحر بن محبوب) مشهور به جاحظ (م 255 ق.) نظریه استاد را رد نمود و کتاب نظم القرآن را نوشت. او در کتاب دیگرش به نام الحیوان نیز از اعجاز «قرآن» نام برده است اندیشه هایش در مورد اعجاز قرآن، مورد توجه دانشمندان دیگر بوده است. از