فَدَک، از غصب تا تخریب صفحه 32

1- 33. سوره مبارکه حشر، آیه 6 و 7.

علاّمه طباطبایی در «تفسیر المیزان» ذیل آیه دوّم، این چنین می فرماید:

این آیه در مقام بیان مصرف فَیْ ء است که در آیه أوّل ذکر شده، از ظاهر این آیه بر می آید که می خواهد موارد مصرف فَیْ ء در آیه قبلی را بیان کند و فَیْ ء در آن آیه را که خصوص بنی النضیر بود به همه فَیْ ءهای دیگر عمومیت دهد و بفرماید: حکم فَیْ ء مخصوص فَیْ ء بنی النضیر نیست، بلکه همه فَیْ ءها همین حکم را دارد.

سپس فرموده: «فَلِلّهِ وَ لِلرَّسُولِ» یعنی قسمتی از فَیْ ء مخصوص خدا و قسمتی از آن مخصوص رسول خداست. منظور از اینکه گفتیم مخصوص خداست این است که باید زیر نظر رسول خدا صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم در راه رضای خدا صرف شود و آنچه سهم رسول خدا است در مصارف شخصی آن جناب مصرف شود.

سپس فرموده: «وَ لِذِی الْقُرْبی وَ الْیتمی وَ الْمَساکِینِ وَ ابْنِ السَّبِیلِ» منظور از ذی القربی خویشانِ رسول خدا و دودمان آن جناب است. معنا ندارد که ما آن را به قرابت عموم مؤمنین حمل کنیم و مراد از یتامی و مساکین و ابن سبیل هم، یتیمان و مساکین و ابن السبیل اهل بیت می باشند و از اهل بیت نیز در این زمینه روایت رسیده است (1).

قالَ عَلی بْنِ الْحُسَینِ علیه السلام: هُمْ قُرَبائُنا وَ مَساکِینُنا وَ اَبْناءُ سَبِیلِنا. (2)

امام چهارم حضرت زین العابدین علیه السلام فرمودند: منظور این آیه قُرَبای ما و مسکینان ما و ابن السبیل ما می باشد.

و روایتی به همین مضمون از حضرت علی علیه السلام نیز نقل شده است.

2. روایات

از ابن عباس روایت شده است که آیه شریفه:

«ما أَفاءَ اللَّه عَلی رَسُولِهِ مِنْ اَهْلِ الْقُری» درباره اموال کفار «اهل قُری» نازل شد