فَدَک، از غصب تا تخریب صفحه 49

1- 76. معجم البلدان، جلد 3، صفحه 378.

2- 77. وفاء الوفاء، جلد 2، صفحه 160 (با استفاده از کتاب پژوهشی پیرامون زندگی حضرت علی علیه السلام استاد جعفر سبحانی، صفحه 292 الی صفحه 296.)

3- 78. مقدمه کتاب «فَدَک» از آیت اللَّه سید محمد حسن قزوینی.

1. امر خداوند علیم و حکیم

امام باقر علیه السلام می فرمایند: پیامبر گرامی اسلام صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم بعد از نزول آیه کریمه:

«وَ آتِ ذَا الْقُرْبی حَقَّه» از جبرئیل سؤال فرمود: ذوی القربی کیست؟ و حق او کدام است؟ جبرئیل از طرف خداوند پیام آورد: منظور از ذوی القربی حضرت فاطمه علیها السلام است و حق او «فَدَک» می باشد، آنگاه پیامبر اکرم صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم، «فَدَک» را به دختر خود بخشیدند. (1)

2. زمامداری حکومت

پس از پیامبر اکرم صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم، امیرالمؤمنین علیه السلام باید حکومت و ولایت جامعه را به دست می گرفتند، و چون هر حکومتی برای پیاده نمودن اهداف خود، نیازمند به سرمایه مادی می باشد، درآمد فَدَک، می توانست بهترین سرمایه برای تحقق اهداف پیشرفته حضرت علی علیه السلام در جامعه اسلامی محسوب گردد، و گویا دستگاه حکومت ابوبکر نیز به این نتیجه رسیده بود، لذا در همان روزهای نخست فَدَک را از دست خاندان پیامبر صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم خارج نمود، تا ضمن محکم نمودن پایه های لرزان حکومت غاصبانه خود، دستان حضرت علی علیه السلام را از این سرمایه مادی کوتاه کند.

3. تألیف قلوب

پیامبر صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ وَ سَلَّم می دانست که گروهی کینه حضرت علی علیه السلام را در دل دارند زیرا بسیاری از خویشان آنها در میدانهای نبرد به شمشیر وی کشته شده اند و یکی از راههای از بین بردن کینه ها و تالیف قلوب آنها کمکهای مالی و دلجویی از آنها می باشد تا از این طریق خارهایی که بر سر خلافت بود از میان برداشته شود، و به همین خاطر حضرت علی علیه السلام غیر از بیت المال باید مالی را در دست داشته باشند که اختیار آن به دست