شرح خطبه فدکیه ( 55 جلسه ) صفحه 33

حال وظیفه پیامبر در این وضعیت چه بود؟ فَأَنَارَ اللَّهُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّی اللَّهُ عَلَیْهِ وَ آلِهِ ظُلَمَهَا، وَ کَشَفَ عَنِ الْقُلُوبِ بُهَمَهَا، وَ جَلَی عَنِ الْأَبْصَارِ غُمَمَهَا؛ خدای متعال به وسیله پیغمبر اسلام ظلمت ها را تبدیل به نور کرد و ابهام ها را از دل ها مرتفع کرد، و پرده های تاریکی را از روی چشم ها برطرف کرد. وَ قَامَ فِی النَّاسِ بِالْهِدَایَةِ، وَ أَنْقَذَهُمْ مِنَ الْغَوَایَةِ، وَ بَصَّرَهُمْ مِنَ الْعَمَایَةِ؛ در مقام هدایت مردم تنها سلاحی که به کار می آمد بیان حقایق بود. پیغمبر در این جا از سه نوع سلاح استفاده می کند. قرآن به او دستور می دهد: ادْعُ إِلِی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ؛12 اول سفارش می کند که با دلیل محکم سخن بگو تا مردم به آسانی نتوانند سخنت را انکار کنند. اما این روش به تنهایی برای تربیت مردم کافی نیست؛ چراکه اولاً همه مردم قدرت تشخیص دلیل صحیح و ناصحیح را ندارند و ثانیاً ممکن است ذهنشان قبول کند، اما دلشان قبول نکند. باید کاری کرد که انگیره های مردم برای پذیرفتن حق تحریک شود. این مهم به وسیله موعظه تأمین می شود. موعظه احساسات و عواطف را تحریک می کند و برای شخص انگیزه ایجاد می کند تا به آن چه که می داند عمل کند، یا در صدد فهم حقیقت برآید. سروکار موعظه با دل است و سروکار استدلال با ذهن و عقل. اما باز با موعظه هم کار تمام نمی شود. ممکن است در مقابل دلایل محکم شبهاتی مطرح شود که قبول دلیل را سخت کند. این چیزی است که امروز جوانان ما بسیار به آن مبتلا هستند. دشمنان فهمیده اند که تنها مانع پیشرفت آن ها و تسلط ظالمانه آن ها بر عالم، اسلام است و امروز نماد اسلام ولایت فقیه است؛ لذا می خواهند به هر شکل ممکن این را از بین ببرند. با این مشکل چگونه باید برخورد کرد؟ برای مبارزه با این مشکل باید شبهه را مطرح کرد و جواب داد و طرف را قانع کرد. اسم این جدال است. جَادِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ یعنی شبهه ها را مطرح کنید و جواب دهید تا مخاطبان قانع شوند. ممکن است جوابی که می دهید برهانی نباشد اما برای او قانع کننده باشد. این جدال أحسن است. این سه راه راه هایی است که می توان با استفاده از آن ها بینش صحیح را در مردم ایجاد و لااقل حجت را بر ایشان تمام کرد. تا این جا هنوز صحبت اصل اسلام و تبیین نقش اولی پیغمبر اکرم در برابر ظلمت ها و شبهات است؛ اما مسائل مدیریت جامعه اسلامی و اجرای احکام اجتماعی اسلام بعد از این است که عده ای اسلام را پذیرفتند و قائل به احکام اجتماعی اسلام شدند. آن وقت نوبت به بحث های دیگر می رسد.

وصلی الله علی محمد و آله الطاهرین.

پی نوشت ها

1. بلاغات النساء، ص27 و بحارالانوار، ج29 ص220.
2 . مائده، 99.
3 . نساء، 165.
4. نهج البلاغه، خطبه3.
5 . بقره، 256.
6 . قصص، 38.
7 . اسراء، 102.
8 . نمل، 14.
9 . قصص، 83.
10 . تفسیر نورالثقلین، ج4 ص144.
11 . قصص، 4.
12 . نحل، 125.