سوگنامه فدک صفحه 253

تکوین اشیا

اما اصل اول: یعنی تکوین موجودات به قدرت پروردگار. پس باید دانست که تکوین به معنای تثبیت و تقریر است. به عبارت دیگر، جعل آنها در علم واقع. حال چه از عالم واقع به نام «ذر» تعبیر کنیم، و چه به عالم علم ربوبی. مقصود آن است که خداوند جاعل اشیا است و انتساب جعل به قدرت حق اشاره است به عموم قدرت پروردگار و اینکه او قادر بر همه چیز است؛ چنانکه در قرآن می‌فرماید:

...ان الله علی کل شی‌ء قدیر [472] .

خدا بر همه چیز قادر است. معنای قدرت در حق تعالی آن است که اگر بخواهد انجام می‌دهد و اگر نخواهد انجام نمی‌دهد. و اما تغییر قدرت به صحت فعل و ترک که بعضی از مسلمین گفته‌اند غلط است؛ زیرا صحت معنای امکانی دارد و واجب الوجود با لذات واجب الوجود از جمیع جهات است و تحقیق در این باب در فلسفه است.

فلاسفه در تفسیر قدرت گفته‌اند:

«القدره کون الفاعل بحیث ان شاء فعل، و ان لم یشاء لم یفعل [473] ».

علی ای حال، معنای «کونها بقدرته» آن است که تکوین اشیا از خداوند براساس قدرت او بوده است و لازمه‌ی آن شعور و مشیت است و دلیل عقل بر اثبات قدرت حق از دو طریق است:

اول آنکه اگر قدرت نداشته باشد پس ضعیف است؛ زیرا عدم قدرت ضعف است و بین قدرت و ضعف واسطه غیر معقول است، چرا که دایر بین نفع و اثبات است. پس بنابراین، اگر قادر علی الاطلاق نباشد پس ضعف دارد و موجود