علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 167

روشن است که در این آیه نسخ محتوا صورت گرفته است؛ زیرا حکم قبلی (دادن صدقه برای هر سؤال) به طور کلی از بین رفته و حکم جدید جایگزین آن شده است.

آیات صفح

مسلمانان صدر اسلام دستور یافتند تا در مقابل آزار مشرکان مکه خویشتن داری کنند و صبر و بردباری از خود نشان دهند؛ زیرا آنان در مکه و در موضع ضعف قرار داشتند و در صورت مقابله به مثل، امکان نابودی آنان بود، لذا در سوره جاثیه - که شصت و پنجمین سوره مکی است - آمده است: (قُل لِلَّذِینَ آمَنُوا یَغفِرُوا لِلَّذِینَ لا یَرجُونَ أَیّامَ اللّهِ...) (1) «[ای پیامبر!] به کسانی که ایمان آورده اند بگو تا از کسانی که از ایام الله بیمی ندارند در گذرند...». مقصود از «ایام الله» وقایع هولناک و کنایه از عقوبتهای سخت الهی است.

اما موقعی که جامعه اسلامی شوکت و قدرت یافت، اذن در قتال صادر شد:

(أُذِنَ لِلَّذِینَ یُقاتَلُونَ بِأَنَّهُم ظُلِمُوا وَ إِنَّ اللّهَ عَلی نَصرِهِم لَقَدِیرٌ) ؛ (2) به کسانی که جنگ بر آنان تحمیل شده، رخصت [جهاد] داده شده است، چرا که مورد ظلم قرار گرفته اند و البته خدا بر پیروزی آنان سخت تواناست». سپس دستور مقابله آمد و آیه (حَرِّضِ المُؤمِنِینَ عَلَی القِتالِ...) ؛ (3) مؤمنان را به جهاد بر انگیز...» و نیز آیه (... فَاعتَدُوا عَلَیهِ بِمِثلِ مَا اعتَدی عَلَیکُم...) ؛ (4) «همانگونه که بر شما تعدی کرده، بر

1- (1) . جاثیه، آیه14.
2- (2) . حج، آیه39.
3- (3) . انفال، آیه65.
4- (4) . بقره، آیه194.