علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 43

هجرت کردند. ایشان با ورود به مدینه به تشکیل مجتمع و دولت اسلامی پرداخت و در نخستین گام دست به تأسیس مسجد برای پایگاه دعوت و عبادت موحدین زد. حیات اسلام در مدینه با فراز و نشیب های فراوان روبرو بود که مواجهه با اهل کتاب پیدایش منافقین، جنگها و نبردها با مشرکین و... از عمده ترین آنهاست. لذا بخش دیگری از آیات قرآن در این شرایط و در همین مکان فرود آمده است.

به آیات و سوره هایی که قبل از هجرت نازل شده باشد، مکی و آیات و سُوَری که بعد از هجرت نازل شده باشد، مَدنی گویند.

فایده و ضرورت شناخت آیات مکی و مدنی

از آنجا که نزول قرآن کریم به صورت تدریجی بوده است، شناخت مراحل نزول آیات، وضع احکام به صورت تدریجی، شناخت اسباب نزول، ناسخ و منسوخ، مبیّن از مجمل در موضوعات فقهی، کلامی و تشریعی تنها از راه شناخت آیه ها و سوره های مکی از مدنی میسّر است.

آگاهی از سیر دعوت و مراحل تشریع احکام که تنها در سایه شناخت آیات مکی از مدنی ممکن است، شرط اساسی در فهم تفسیر قرآن مجید محسوب می شود.

معیار تقسیم به مکی و مدنی

در تقسیم بندی سوره ها به مکی و مدنی سه معیار وجود دارد:

الف) معیار زمانی : بیشتر مفسران معتقدند که معیار مکی و مدنی بودن، هجرت پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) از مکه به مدینه است. هر سوره ای که پیش از هجرت نازل شده مکی و هر سوره ای که پس از هجرت نازل شده است مدنی به شمار