- درآمد 1
- علوم قرآنی 6
- اشاره 6
- پیشینه علوم قرآنی 7
- اشاره 13
- وحی در لغت 15
- وحی در قرآن 16
- اقسام وحی نبوی 18
- چگونگی نزول وحی 20
- اشاره 23
- نزول اجمالی و نزول تفصیلی (انزال و تنزیل) 26
- اشاره 32
- اسامی قرآن 33
- سوره های قرآن 36
- آیات قرآن 38
- اشاره 42
- فایده و ضرورت شناخت آیات مکی و مدنی 43
- معیار تقسیم به مکی و مدنی 43
- تعداد سوره ها و آیات مکی و مدنی 47
- اشاره 50
- فواید شناخت اسباب نزول 52
- اشاره 52
- العبره بعموم اللفظ 54
- دستیابی به اسباب نزول 56
- اشاره 59
- حفظ و نگارش در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 60
- نگارش قرآن در زمان ابوبکر (رضی الله عنه) 64
- روش زید در جمع قرآن 66
- مصاحف صحابه 68
- یکسان سازی مصحف ها (توحید قراءات) 69
- اشاره 74
- تدوین قرائت های معروف 76
- تعریف قرائت 77
- عوامل اختلاف قرائات 78
- انحصار قرائت ها به هفت 81
- قاریان هفت گانه و راویان آنها 82
- ویژگی های قرائت عاصم به روایت حفص 85
- اشاره 85
- تواتر و حجیت قراءات سبعه 87
- حدیث سبعه احرف و قرائات هفتگانه 89
- اشاره 94
- مفهوم تحریف 95
- استعمال تحریف در قرآن 95
- انواع تحریف 96
- اشاره 98
- الف) آیه حفظ 98
- ادله مصونیت قرآن از تحریف 98
- ب) آیه عزّت 99
- اشاره 104
- ضرورت معجزه 106
- تحدی و مبارزه طلبی قرآن 107
- معارضه با آیات تحدی 109
- یادآوری 110
- اشاره 116
- اشاره 116
- ابعاد اعجاز قرآن کریم 116
- اشاره 117
- الف) گزینش کلمات 118
- ج) نظم آهنگ قرآن یا اعجاز صوتی 121
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 125
- اشاره 126
- جامعیت احکام اسلامی 133
- اشاره 143
- اشاره 143
- الف) زوجیت در قرآن 144
- ب) عمل لقاح بادها 146
- ج) گهواره بودن زمین 146
- د) گسترش زمین 147
- ه) آب، اصل حیات 148
- و) حرکت فلکها 149
- ز) پوشش هوایی حافظ زمین 150
- اشاره 158
- شرایط نسخ 160
- اهمیت بحث نسخ 161
- انواع نسخ در قرآن 163
- آیات منسوخه 164
- آیات صفح 167
- اشاره 170
- تعریف محکم و متشابه 171
- اقسام تشابه در قرآن 176
- تفسیر و تأویل 181
- تأویل متشابهات را چه کسی می داند؟ 182
- آیا حروف مقطعه از متشابهات است ؟ 184
- نمونه هایی از آیات متشابه 186
- اشاره 186
اشاره
هدف کلی: آشنایی با اسباب نزول و نقش آن در تفسیر قرآن کریم.
هدفهای آموزشی:
انتظار می رود فراگیر پس از مطالعه این فصل بتواند:
1. اسباب نزول را تعریف نماید؛
2. فواید شناخت اسباب نزول را بداند؛
3. قاعده «العبره بعموم اللفظ لا بخصوص المورد» را شرح دهد؛
4. راه های به دست آوردن اسباب نزول را بیان نماید.
همان طور که اشاره شد آیات قرآن در طول بعثت و در مناسبتهای مختلفی نازل شده است. برخی از آیات در پاسخ سؤالی یا در هنگام پیش آمدن مشکلی و برخی دیگر به هنگام وقوع حادثه یا... نازل گشته است. البته قسمت دیگر آیات بدون سبب خاص و تنها به خاطر هدایت و ارشاد مردم نازل شده است.
زمینه ها و شرایطی را که باعث نزول آیه یا آیاتی شده باشد «اسباب نزول» یا «شأن نزول» می نامند. (1)
1- (1) . التبه برخی میان اسباب نزول و شأن نزول تفاوت قایل شده اند، به نظر آنها شأن نزول اعم از سبب نزول است؛ زیرا تمامی آیات درباره یک موضوع یا موضوعاتی مثل عصمت انبیاء، تشریع حکمی نازل شده که به آن شأن نزول گویند، اما سبب نزول حادثه یا پیشامدی است که به دنبال آن آیه یا آیاتی نازل شده است و علت نزول آیه همین پیشامد بوده است. نک: التمهید فی علوم القرآن، ج1.