- درآمد 1
- علوم قرآنی 6
- اشاره 6
- پیشینه علوم قرآنی 7
- اشاره 13
- وحی در لغت 15
- وحی در قرآن 16
- اقسام وحی نبوی 18
- چگونگی نزول وحی 20
- اشاره 23
- نزول اجمالی و نزول تفصیلی (انزال و تنزیل) 26
- اشاره 32
- اسامی قرآن 33
- سوره های قرآن 36
- آیات قرآن 38
- اشاره 42
- معیار تقسیم به مکی و مدنی 43
- فایده و ضرورت شناخت آیات مکی و مدنی 43
- تعداد سوره ها و آیات مکی و مدنی 47
- اشاره 50
- اشاره 52
- فواید شناخت اسباب نزول 52
- العبره بعموم اللفظ 54
- دستیابی به اسباب نزول 56
- اشاره 59
- حفظ و نگارش در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) 60
- نگارش قرآن در زمان ابوبکر (رضی الله عنه) 64
- روش زید در جمع قرآن 66
- مصاحف صحابه 68
- یکسان سازی مصحف ها (توحید قراءات) 69
- اشاره 74
- تدوین قرائت های معروف 76
- تعریف قرائت 77
- عوامل اختلاف قرائات 78
- انحصار قرائت ها به هفت 81
- قاریان هفت گانه و راویان آنها 82
- اشاره 85
- ویژگی های قرائت عاصم به روایت حفص 85
- تواتر و حجیت قراءات سبعه 87
- حدیث سبعه احرف و قرائات هفتگانه 89
- اشاره 94
- استعمال تحریف در قرآن 95
- مفهوم تحریف 95
- انواع تحریف 96
- اشاره 98
- ادله مصونیت قرآن از تحریف 98
- الف) آیه حفظ 98
- ب) آیه عزّت 99
- اشاره 104
- ضرورت معجزه 106
- تحدی و مبارزه طلبی قرآن 107
- معارضه با آیات تحدی 109
- یادآوری 110
- اشاره 116
- اشاره 116
- ابعاد اعجاز قرآن کریم 116
- اشاره 117
- الف) گزینش کلمات 118
- ج) نظم آهنگ قرآن یا اعجاز صوتی 121
- د) وحدت موضوعی (تناسب معنوی آیات) 125
- اشاره 126
- جامعیت احکام اسلامی 133
- اشاره 143
- اشاره 143
- الف) زوجیت در قرآن 144
- ج) گهواره بودن زمین 146
- ب) عمل لقاح بادها 146
- د) گسترش زمین 147
- ه) آب، اصل حیات 148
- و) حرکت فلکها 149
- ز) پوشش هوایی حافظ زمین 150
- اشاره 158
- شرایط نسخ 160
- اهمیت بحث نسخ 161
- انواع نسخ در قرآن 163
- آیات منسوخه 164
- آیات صفح 167
- اشاره 170
- تعریف محکم و متشابه 171
- اقسام تشابه در قرآن 176
- تفسیر و تأویل 181
- تأویل متشابهات را چه کسی می داند؟ 182
- آیا حروف مقطعه از متشابهات است ؟ 184
- نمونه هایی از آیات متشابه 186
- اشاره 186
همچنین در پاسخ سؤال مسیحیان نجران که در باره خداوند از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) پرسیده بودند، سوره اخلاص نازل شد که سؤال آنها سبب و علت نزول این سوره بوده است. (1)
روشن است که آیات نازل شده در هر مناسبتی به همان حادثه و مناسبت نظر دارد و فهم صحیح آن آیه مشروط به دانستن اصل حادثه یا سؤال است. بنابر این برای دانستن تفسیر کامل هر آیه باید به شأن و سبب نزول آن رجوع کرد.
بنابر این آگاهی از شأن نزول آیات در تفسیر درست قرآن کریم نقش مهمی دارد و از این رو دانشمندان علوم قرآن و محدثان سعی فراوانی در جمع آوری «اسباب نزول» داشته اند. در منابع اولیه حدیثی، (2) در ضمن دیگر مباحث به شأن نزول برخی آیات اشاره شده و در این موضوع تصنیفات مستقلی نیز صورت گرفته است. جلال الدین سیوطی قدیمی ترین تألیف در این زمینه را از علی بن مدینی استاد بخاری می داند. (3) خود جلال الدین سیوطی (849 - 911) و قبل از او واحدی نیشابوری (م. 468) نیز تألیف مستقلی در این باب انجام داده اند و در میان معاصرین نیز تلاش هایی در این موضوع انجام شده است.
فواید شناخت اسباب نزول
اشاره
شناخت اسباب نزول آیات فوایدی دارد که مهمترین آنها عبارت است از:
1- (1) . واحدی نیشابوری، اسباب النزول، ذیل سوره اخلاص.
2- (2) . همانند بخاری و مسلم.
3- (3) . الاتقان فی علوم القرآن، ج1 نوع 9.