علوم قرآن (مقدماتی) صفحه 56

تنها در مورد واقعه ای که سبب نزول این آیه شده اجرا نمی گردد، بلکه یک حکم الهی برای همگان است که به موارد مشابه با آن سبب خاص سرایت می کند.

چقدر زیبا فرموده است امام محمد باقر (رضی الله عنه) که: وقتی آیه ای راجع به قومی نازل شده اگر پس از آنکه آن قوم مردند آن آیه نیز بمیرد، از قرآن چیزی باقی نخواهد ماند. ولی همه قرآن، تا آسمان ها و زمین هست، جاری است. (1)

دستیابی به اسباب نزول

دست یافتن به اسباب نزول تنها از راه نقل روایات میسّر است. واحدی گفته است: سخن در زمینه اسباب نزول، جز به روایت و شنیدن از آنانی که شاهد و واقف بر نزول آیات بوده اند مجاز نیست نه آنکه از روی حدس و گفته های بی اساس، سخنی گفته باشند (2) از طرفی پیشینیان و اسلاف ما در این زمینه جز روایات معدود و اندک ثبت و ضبط نکرده اند. شاید یکی از عوامل عدم جمع آوری روایات این موضوع در صدر اسلام آشنا بودن خود آنها به موارد نزول و عدم نیاز بوده و احیانا در طول تاریخ در مواردی اعمال غرض نیز در کار بوده است. لذا امام احمد بن حنبل می گوید:

«ثلاثهٌ لا اصلَ لها: المَغازی و الفِتَن و التفسیر» سه چیز اصل و پایه درستی ندارد: روایاتی که در باره جنگهای صدر اسلام ثبت شده، روایاتی که درباره فتنه های آخر الزمان گفته شده و روایاتی که درباره تفسیر و تأویل قرآن آورده اند. امام بدرالدین زرکشی بعد از نقل این سخن از برخی محققین نقل می کند که:

مقصود ایشان این است که اکثر روایات در این زمینه قابل اعتماد نیست، نه اینکه همه آنها قابل اعتماد نباشند. (3)

1- (1) . مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، بحار الانوار، ج23، ص197.
2- (2) . واحدی، اسباب نزول، ص12.
3- (3) . البرهان فی علوم القرآن، ج2، ص156.