مبانی کلامی اعجاز قرآن صفحه 122

دارند و با لجاجت و دشمنی خود، اقدام به معارضه با قرآن می کنند. از این افراد سخنانی در مقام معارضه با قرآن نقل شده است.(1) به طور خلاصه دو گروه در این باره مطرحند:

گروه اول افرادی هستند که در عصر حیات پیامبر و نیز بعد از وفات پیامبر اسلام مدعی نبوت بوده اند که در کتاب های تاریخ به عنوان معارضان ثبت شده اند؛ هرچند نسبتی که به آنها داده شده، قابل خدشه است.(2)

گروه دوم کسانی هستند که در عصر ما می توان از آنها به عنوان معارض قرآن یاد کرد. این گروه از هر راهی به دنبال بی اساس نشان دادن دین اسلام در اذهان عمومی بوده اند که به بررسی آرای آنها خواهیم پرداخت.

نظریات متکلمان و اندیشمندان علوم قرآنی درباره این معارضات متفاوت است. عدّه ای از آنها بدون هیچ گونه بررسی درباره این که آیا نسبت این معارضات به این افراد صحیح است یا نه، به نقد آرای آنها پرداخته اند،(3) اما برخی تنها به نقد و بررسی مواردی که به نظر می رسد استنادش قطعی یا اطمینان آور است، پرداخته اند.(4)

در ادامه، ابتدا کسانی را که به آنها معارضه نسبت داده شده، به اختصار ذکر می کنیم و پس از آن، به نقد و بررسی نظریات و آرای آنها خواهیم پرداخت.

1- (1) اعجاز القرآن الاعجاز فی دراسات السابقین، ص 493 و 494.
2- (2) مانند مسیلمه کذاب.
3- (3) بیشتر متکلمان، بعضی از دانشمندان علوم قرآنی مثل علامه شهرستانی در المعجزه الخالده، ص 107 به بعد و همچنین بعضی از مفسران مثل آیه الله خویی در البیان فی تفسیر القرآن، ص 97 به بعد و آیه الله فاضل لنکرانی در مدخل التفسیر، ص 126 به بعد اشاره ای به مسیلمه کذاب دارند.
4- (4) مانند: قرآن شناسی، ص 157 به بعد و المیزان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص 63 به بعد.