مبانی کلامی اعجاز قرآن صفحه 173

در این قسمت به بخشی از اعجاز علمی قرآن برای نمونه اشاره شد. برای مطالعه بیشتر، خوانندگان را به کتاب هایی که به تفصیل به این بحث پرداخته اند، ارجاع می دهیم.

بررسی نظریه «صرفه» از دیدگاه متکلمان

با توجه به این که طرفدارن نظریه صرفه، معجزه بودن قرآن را از جهت صرفه بودن آن می دانستند و این نظریه به سبب انحصار اعجاز قرآن در فصاحت و بلاغت، ضمن آن مطرح می گردید و از سوی دیگر، با توجه به اعجاز قرآن در ابعاد مختلف، نظریه صرفه در عصر حاضر طرفداری ندارد، لذا این بحث را در این جا به صورت مختصر مطرح می کنیم:

«صرَفَ» در لغت یعنی او را رد کرد و کنار زد(1) و رجوع و برگشتش داد،(2) و چیزی را از حالی به حالی تغییر داد یا آن را به غیرش بدل کردن.(3)

«صرفه» در اصطلاح متکلمان، به این معناست که هرچند قرآن، فراهم آمده از مجموعه ای از کلمات و حروف، با نظمی خاص است، اما این نظم خاص، هر قدر هم در رتبه عالی قرار داشته باشد، به خودی خود نمی تواند معجزه به شمار آید تا مردم از آوردن همانند آن عاجز باشند؛ بلکه در صورتی معجزه می شود که خداوند قدرت دیگران یا داعیه آنان را برای آوردن همانند از ایشان سلب کند یا این که علومی را

1- (1) المنجد و لسان العرب، ماده «صرف».
2- (2) مقاییس اللغه، ماده «صرف».
3- (3) المفردات، ماده «صرف».