مبانی کلامی اعجاز قرآن صفحه 27

در طبیعت نیست؛ بلکه مراد، عادتی است که پیوسته در طبیعت جریان داشته باشد و با معجزه شکسته شود.(1)

3- «خرق عادت» در لغت

خرق عادت در لغت به معنای «پاره کردن»، «از هم گسستن»، «شکستن» و «برخلاف عادت عمل کردن» است.(2) این قسم از خرق عادت در حیطه قدرت و اختیار انسان قرار دارد. این کلمه در عرف به معنای نقض عادت و تجاوز از هیئت مخصوص آن می باشد و برای غرضی خاص، از طرف خداوند متعال انجام می گیرد.(3)

4- «خرق عادت» در اصطلاح اندیشمندان اسلامی

خرق عادت از دیدگاه متفکران مسلمان، بر درک و فهمی از عادت جاری در نظام طبیعت استوار است؛ پس این که چه چیز را می توان خرق عادت شمرد، به ادراک و شناخت شخص از نظم حاکم بر طبیعت بستگی دارد. مراد از خرق عادت، امری است که فی نفسه ممکن است، ولی عادتاً و به دلیل نظم جاری در طبیعت، غیر ممکن و ممتنع می باشد؛ به این معنا که آن کار عادتاً واقع شدنی نیست؛ مانند تبدیل شدن عصا به اژدها و امثال آن.(4)

1- (1) سید مرتضی علم الهدی، الذخیره فی علم الکلام؛ تحقیق احمد حسینی، ص 329؛ ابوجعفر محمد بن الحسن طوسی، تمهید الاصول فی علم الکلام، ص 316، اعجاز از نظرعقل و قرآن؛ ص 3 و محمدجواد البلاغی، آلاء الرحمن فی تفسیرالقرآن، ج 1، ص 29.
2- (2) لسان العرب، المنجد، مجمع البحرین، ذیل ماده «خرق»، ج 1، ص 505 و 506.
3- (3) المغنی، ابواب توحید و عدل التنبوات والمعجزات؛ ص 189.
4- (4) شرح المقاصد، تحقیق صالح موسی شرف، ج 4-5، جزء 5، ص 15؛ عبدالکریم شهرستانی، نهایه الاقدام فی علم الکلام، ص 438 و المغنی، ابواب توحید و عدل التنبوات والمعجزات؛ ص 202.