مبانی کلامی اعجاز قرآن صفحه 8

1. حسی؛ مانند بیشتر معجزات بنی اسرائیل که به خاطر فهم و درک پایین آنها معجزاتشان حسی بوده است؛

2. عقلی؛ مانند بیشتر معجزات پیامبر اسلام که از نوع عقلی می باشد.(1) گروه دیگری از متکلمان علاوه بر تعریف مذکور، واژه «فعل خداوند بودن» را بر آن اضافه نموده اند؛(2) یعنی علاوه بر آن قیودی که تاکنون ذکر شد، معجزه باید منتسب به امر خدا باشد. در این میان شهید مطهری، تأکید بیشتری بر این قید دارد و می گوید: «معجزه آن کار و اثری است که از پیغمبر به عنوان تحدّی (یعنی برای اثبات مدّعای خودش) آورده شود و نشانه ای باشد از یک قدرت ماورای بشری که در ایجاد آن دخالت دارد و فوق مرز قدرت بشری است».(3) علامه طباطبایی در این باره معتقد است که معجزه، مبطل امر عقلی و ضروری نیست.(4) عده دیگری از متکلمان معجزه را این گونه تعریف می کنند: معجزه و خرق عادت باید در زمان تکلیف باشد؛(5) انجام آن در مقام اثبات صدق ادّعای منصب الاهی باشد؛ هر معجزه ای که ادّعا می شود، می بایست از نظر عقل و شرع امکان پذیر باشد؛ معجزه باید مطابق همان امر موعد باشد؛ قابل تعلیم و تعلم نباشد؛ تحدّی

1- (1) «اعلم ان المعجزه امر خارق للعاده مقرون بالتحدی سالم عن المعارضه، و هی اما حسیه و اما عقلیه.....» جلال الدین عبدالرحمن سیوطی، الاتقان فی علوم القرآن، ج 2، جزء 4، ص 3.
2- (2) علامه حلی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، ص 350؛ جمال الدین مقداد بن عبدالله الحلی، اللوامع الالهیه فی المباحث الکلامیه، تحقیق قاضی محمدعلی طباطبایی، ص 212؛ عبدالجبار اسدآبادی قاضی، المغنی (باب توحید و عدل)، ج 15، ص 199؛ محمد بن حسن طوسی، الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد؛ ص 250؛ ابوبکر محمد بن طیب باقلانی قاضی، اعجاز القرآن، تحقیق عویه ابوالرحمن صلاح محمد، ص 181؛ خواجه نصیرالدین طوسی، تلخص المحصل، ص 350؛ المعجزه الکبری القرآن، ص 8.
3- (3) مجموعه آثار، ج 4، ص 427.
4- (4) محمدحسین طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن؛ ص 75.
5- (5) ابوالمظفر اسفراینی، التبصیر فی الدین، ص 156.