مبانی کلامی اعجاز قرآن صفحه 84

بلاغت با هم معارضه (تحدّی) می کردند و هر که برنده می شد، نشان افتخار از آنِ او می گردید، لذا قرآن نیز آنها را در زمینه این اصل مهم (فصاحت و بلاغت که از افتخارات عرب آن روزگار بود) به مبارزه فرا خواند؛ بنابراین تحدّی قرآن منحصر به فصاحت آن است، نه چیز دیگر.(1) البته در این که تنها در زمینه فصاحت تحدّی شده، یا در فصاحت و بلاغت و نظم، یا فقط در نظم، اختلاف نظر وجود دارد و از آن جا که ما معتقد به تحدی فراتر از فصاحت هستیم و برای پرهیز از دور شدن از غرض اصلی، وارد این بحث نمی شویم.

بعضی دیگر برای اثبات تحدّی قرآن در زمینه فصاحت و بلاغت، به آیه 13 سوره هود(2) استناد می کنند. دلیل ایشان این است که اگر وجه اعجاز، غیر از فصاحت و بلاغت باشد، عبارت جمله «مفتریات» در این آیه بی معنا خواهد بود، ولی اگر وجه اعجاز فقط فصاحت و بلاغت باشد، آن گاه آیه مفهوم خواهد یافت؛(3) چنان که طبرسی می گوید: «این آیه به جنبه اعجاز قرآن که عبارت است از فصاحت و بلاغت و نظم ویژه آن، اشاره دارد؛ زیرا اگر جنبه اعجاز غیر از فصاحت و بلاغت می بود، هرگز در معارضه به دروغ بافی (اختلاق و افتراء) راضی نمی شدند».(4) همچنین فخر رازی در این باره می گوید: «اگر وجه اعجاز قرآن، خبرهای

1- (1) شرح المواقف، ج 4، جزء 8، ص 268؛ کتاب المحصل، ص 490؛ تفتازانی، شرح العقائد النسفیه، تحقیق محمد عدنان درویش، ص 210؛ المغنی، ج 16، ص 224؛ الاقتصاد فیما یتعلق بالاعتقاد، ص 278؛ المنقذ من التقلید، ج 1، ص 470 (ایشان دلیل معجزه بودن را نظم بدون فصاحت می داند) و البرهان فی علوم القرآن، ج 2، ص 97.
2- (2) قُل فَأتُوا بِعَشرِ سُوَرٍ مِثلِهِ مُفتَرَیاتٍ.
3- (3) اصول الدین، ص 84؛ التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب)، ج 17، ص 156 و ابوعلی الفضل بن الحسن، مجمع البیان، ج 5، ص 188.
4- (4) همان.