مبانی کلامی اعجاز قرآن صفحه 87

دربردارنده علوم و معارف باشد، مانند:... وَ نَزَّلنا عَلَیکَ الکِتابَ تِبیاناً لِکُلِّ شَیءٍ وَ هُدیً وَ رَحمَهً وَ بُشری لِلمُسلِمِینَ ؛ (1) و ما این کتاب را بر تو نازل کردیم که بیانگر همه چیز و مایه هدایت و رحمت و بشارت برای مسلمانان است. نیز:... وَ لا حَبَّهٍ فِی ظُلُماتِ الأَرضِ وَ لا رَطبٍ وَ لا یابِسٍ إِلاّ فِی کِتابٍ مُبِینٍ ؛ (2) و نه هیچ دانه ای در تاریکی های زمین و نه هیچ تر و خشکی وجود دارد؛ جز این که در کتابی آشکار [در کتاب علم خدا] ثبت است.(3)

قرآن بشر را دعوت به مبارزه می کند، اما مبارزه طلبی قرآن منحصر به فصاحت و بلاغت نیست؛ بلکه در زمینه های دیگر معارف عالیه آن، که عبارتند از اخبار غیبی و علوم الهی، مثل مبدأ و معاد، مکارم اخلاق، حکمت، مصالح دین و دنیا و خصوصاً احکام تعلیم انسان و... انسان را به مبارزه فرا می خواند و آیات متعددی بر این امر دلالت دارد.(4) همان طور

1- (1) نحل، آیه 89.
2- (2) انعام، آیه 59. این دو آیه مورد استناد علامه طباطبایی در تفسیر المیزان، ج 1، ص 64 است.
3- (3) المیزان فی تفسیر القرآن، ج 1، ص 64-68. البته مراد، عدم اختلاف در محتوای قرآن می باشد، نه فقط عدم اختلاف در ظاهر الفاظ آن.
4- (4) شرح المقاصد، ج 4 و 5 جزء، ص 28؛ الشافعی، الامدی وآرائه الکلامیه، ص 489؛ عبدالکریم شهرستانی نهایه الاقدام فی علم الکلام، ص 450 و 451؛ المیزان فی تفسیر القرآن، ج 3، ص 155 و 156؛ محمدرشید رضا، تفسیر القرآن الحکیم، (تفسیر المنار)، ج 12، ص 45؛ غزالی، قواعد العقائد، تحقیق موسی محمدعلی، ص 214 و 215؛ محمدرشیدرضا، الوحی المحمدی، ص 351 و 352؛ عبدالرحمن بن احمد جامی، نقد النصوص فی شرح نقش الفصوص، ص 275؛ مجموعه آثار، ج 4، ص 530 و 531؛ سید ابراهیم الحجازی، آیات العقائد، ص 224: «الواقع انه تعالی قد تحدّی بالقرآن المشتمل علی الحکم و المعارف و المزایا المنحصره به ولم یکن التحدّی بمجرد الفاظ، نعم هذه الحقائق قد البست احسن اللباس و جیء بها فی احسن اسلوب ادبی کما هو شان کل حکیم یأتی بمراده باحسن الکلام فلایکون وجه التحدی منحصرا بالبلاغه و الفصاحه المضافه إلی اللفظ و العباره».