مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 164

نمی خورد و هیچ جایی برای شبهه وجود ندارد.

شبهه سوم:

اشاره

قرآن کریم در بسیاری از موارد انجام عمل را به بنده و اراده وی نسبت می دهد و این نشان می دهد که انسان در انجام کارهایش مجبور نیست و گاهی نیز انجام عمل انسان را به خداوند سبحان نسبت می دهد و این نشان می دهد که انسان در انجام کارهایش مجبور است و هیچ گونه اختیار و اراده ای جز اختیار و اراده خداوند وجود ندارد.

در همین راستا خداوند قدیر در آیه 29 سوره کهف می فرماید:

فَمَنْ شاءَ فَلْیُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْیَکْفُرْ

از سوی دیگر خداوند متعال در آیه 3 سوره انسان می فرماید:

إِنّا هَدَیْناهُ اَلسَّبِیلَ إِمّا شاکِراً وَ إِمّا کَفُوراً

اما در ارتباط با بخش دوم بحث، خداوند متعال در آیه 30 سوره انسان می فرماید:

وَ ما تَشاؤُنَ إِلاّ أَنْ یَشاءَ اَللّهُ

در مورد این دو بخش از آیات گفته اند که این یک تناقض گویی آشکار است.

پاسخ:

انسان در افعال اختیاری خویش دارای اراده و تصمیم است و می تواند براساس فطرت خویش بر سر دو راهی انجام و یا عدم انجام عمل، یکی را برگزیند و بر پایه تعیین خود بر آن کار پایدار مانده و یا منصرف شود. تمام افراد عاقل در این که آزاد آفریده شده اند اتفاق نظر دارند و در این باره دلایل بی شماری ذکر کرده اند. قوانینی که انسان وضع می کند در صورتی اعتبار دارد که افراد در انجام و یا عدم انجام آنها آزاد باشد. به عبارت دیگر قانونگذاری در صورت اجبار معنا و فایده ای ندارد. هدف از قانون جلب موافقت دیگران است و این امر تحقق نمی یابد مگر این که اراده و اختیار در میان باشد.