مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 233

باشیم. اگر مورد اول را بپذیریم پس چاره ای نیست. جز این که مورد دوم را نیز پذیرا باشیم و این امر بر کسی پوشیده نیست.

ثالثا:

اشاره

میان متواتر بودن اصل قرآن و متواتر بودن قرائت های مختلف همخوانی وجود دارد. قرائت از قرآن جدایی ناپذیر است. اصل قرآن و قرائت به عنوان دو حلقه مستقل به شمار می آیند که توسط حافظان و قاریان به عنوان حلقه وصل به یکدیگر متصل شده اند و در نتیجه لازم و ملزوم یکدیگر به شمار می آیند. بنابراین معلوم می شود تواتر قرآن که در آن هیچ شکّ و تردیدی وجود ندارد با تواتر قرائت های هفتگانه همراه است.

پاسخ:

اوّلا: متواتر بودن اصل هر چیزی با متواتر بودن ویژگیها و خصوصیات آن همراه نیست زیرا علی رغم کاستی و فزونی ویژگیها، اصل همواره ثابت است. این یک واقعیت بسیار بدیهی است. اکثر حوادث، وقایع، مسائل و امور دارای یک اصل ثابت مسلّم هستند که همگی در مورد آن اتفاق نظر دارند و در عین حال دارای ویژگیهای مشکوکی هستند که در مورد آنها اختلاف نظر وجود دارد. به عنوان مثال می توان به حادثۀ کربلا اشاره نمود که اصل وقوع آن از امور مسلّم و بدیهی است ولی در مورد چگونگی رخدادهای آن اختلاف نظر وجود دارد. و نیز مانند مهاجرت پیامبر گرامی اسلام که متواتر بودن آن لزوما به معنای متواتر بودن ویژگیهای آن نیست. به طور کلی ادّعای این که اصل هر چیزی همواره با ویژگیهای آن همراه است به هیچ وجه صحیح نیست.

ثانیا: اگر بگوییم که قرآن به واسطه حافظان و قاریان به ما رسیده است در واقع مدّعی عدم متواتر بودن اصل قرآن شده ایم. بدیهی است که قرآن سینه به سینه و دهان به دهان میان مسلمانان چرخیده و در گفتار و کردارشان تجلّی یافته تا به دست ما رسیده است و آن هفت یا ده قاری در این زمینه نسبت به سایر مسلمانان هیچ گونه امتیازی ندارند. در چنین صورتی چگونه می توان گفت که تواتر قرآن با تواتر