مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 237

یعنی متواتر نبودن قرائت های هفتگانه شامل همه دلایل قطعی است که بیانگر حجیّت خبر واحد دربردارنده همه شرایط لازم برای این قرائت هاست و بر همین اساس مورد یاد شده از مصادیق خبر واحد می باشد و در نتیجه مشمول دلایل مربوط به حجیّت خبر واحد می شود.

پاسخ:

براساس فرضیه اوّل متواتر بودن قرائت های یاد شده در نهایت به پیامبر گرامی اسلام ختم می شوند و در عین حال از سوی خداوند متعال نازل شده اند.

اگر منظور از حجیّت خود حجیّت باشد این بدان معناست که هریک از قرائت های یاد شده شایستگی دارند تا از آنها احکام استنباط شود. براساس چنین فرضیه ای صرف نظر از اشکالات موجود در آن حجیّت مذکور قابل قبول است ولی از ظاهر آن چنین معنایی برنمی آید.

اگر منظور حجیّت مطلق باشد تا بتوان براساس آن استدلال نمود صرف نظر از وجود دوگانگی و اشکال موجود در آن در پاسخ باید گفت که در چنین حالتی تواتر معنا ندارد و رابطه قرائت های یاد شده از نظر سندیّت و محل صدور ارتباط آن با خدا و پیامبر قطع می شود. از نظر دلالت بر معنا میان قرائت های هفتگانه یا دهگانه تضاد و دوگانگی وجود دارد و مجالی نیز برای بررسی دلایل مشخص کننده وجود نداشته، رجحان و برتری در آنها نسبت به یکدیگر وجود ندارد. البته این مطلب شامل منابعی می شود که مبتنی بر حدس و گمان هستند و آیات و قرائت هایی که دارای منابع محکم هستند را شامل نمی شود. با وجود تضاد و دوگانگی، لازم است که به طور کلی تمامی قرائت ها را در چهارچوبی قرار ندهیم و تنها موارد بسیار مشخص را مورد توجه در موارد نامشخص قرینه عرف را ملاک قرار دهیم. در صورت نبود قرینه باید به دلیل دیگری مراجعه نمود.

اما براساس فرضیه دوم یعنی عدم تواتر قرائت ها اوّلا: مشخص نیست که دلایل موجود در حجّیت خبر واحد، قرائت ها را نیز شامل شود یا خیر، زیرا ثابت نشده که