مقدمات بنیادین علم تفسیر صفحه 247

(نگرشی به ارکان تفسیر قرآن)

در اینجا منظور از تفسیر آن است که منظور خداوند متعال را از کانال الفاظی در قرآن مجید درک نماییم. همچنان که از خلال نوشتارها به کشف منظور صاحبنظران کلام و بیان می پردازیم تا منظور و هدف آنها را دریابیم. ممکن است در تفسیر معنای لغوی با معنای موردنظر در یک سطح قرار داشته باشد و یا معنای موردنظر در مقایسه با معنای لغوی دربردارندۀ ویژگی خاصی باشد زیرا تفسیر پرده از روی ناگفته ها برمی دارد. البته ما قصد نداریم به بررسی معنی تفسیر بپردازیم بلکه می خواهیم منظور خداوند متعال را از الفاظ ذکر شده در قرآن مجید توضیح دهیم و از تفسیر برای بیان منظور خداوند استفاده می کنیم و قصد نداریم تا معنای لغوی و ویژگیهای برگرفته از آن را ارائه دهیم. در تفسیر قرآن جایز نیست که ما براساس حدس و گمان و نظر شخصی عمل نماییم بلکه باید به مسائلی استناد جوییم که اعتبار و حجیّت آنها ثابت شده باشد و به منظور پرهیز از هرگونه حدس و گمان باید از دیدگاههای شخصی مفسرین قدیمی و یا جدید، موافق یا مخالف اجتناب ورزید. خداوند متعال در آیه 36 سوره اسراء می فرماید:

وَ لا تَقْفُ ما لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ

ما نباید بدون اجازه خداوند مطلبی را به وی نسبت دهیم زیرا این نسبت، افترا محسوب می شود. خداوند متعال در آیه 59 سوره یونس می فرماید:

قُلْ آللّهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَی اَللّهِ تَفْتَرُونَ